دلالت‌هاي مازاد بر ريزه‌خواني

نويسنده همواره مي­كوشد تا نشاني خوانندۀ آرماني خود را، يا با ترسيم هرچه روشن­تر مسير دلالت­جويي در متن، و يا به بياني استعاري با خوانندۀ عادي در ميان بگذارد. از سوي ديگر، خوانندۀ عادي نيز به پشتوانۀ بعضي قواعد نانوشتۀ دلالت­گري و دلالت­جويي است كه راهي به جايگاه خوانندۀ آرماني مي­جويد. آنچه در اين راه دستگير خواننده مي­شود، در اين­جا دلالت مازاد (بر معناي صريح) خوانده و آن را ارزش افزوده­ اي دانسته ­ايم كه هر كدام از تك گزاره ­هاي روايي، با همۀ بار فلسفي يا معناي بالقوه­اي كه در جاي خود دارد، عملاً در رابطه با ديگر مختصات متن به بار مي­آورد. خوانش اين دلالت­هاي ضمني را اگر نمونه­ برداري و غربال­گري مكانيكيِ متن در دستگاه­هاي سخن­سنجي تأمين مي­كرد، ديگر به بررسي نقادانۀ نقش خواننده و شناخت­ نگري در روند خوانش نيازي نمي­افتاد. باري، هدف از مقالۀ حاضر شناخت ارزش افزوده بر معناي ساكن در مبادي خوانش بوده است. پس به­قصد معرفت­ شناسي دربارۀ خوانندۀ آرماني، شواهدي از داستان­هاي نوين فارسي را در چارچوب هرمنوتيك ادبي بررسيده و پاره­اي معلومات لازم براي دلالت‌جويي در متون روايي را تحت چهار رويّه (ارزش­گذاري اخلاقي، مرجع­گزيني كارگزار، راستي­آزمايي رويداد، تسبيب پي­رفت) از يكديگر بازشناخته ­ايم. در نتيجه مي­توان دريافت خواننده از دلالت­هاي فرامتني را عمدتاً ناشي از كاربست همين چهار رويه دانست.