بررسي و تحليلِ پيدايي و پاياييِ «نگاهِ انساني» در ادبيات داستاني جنگ تحميلي

An Investigation and Analysis of the Appearance and Persistence of the "Human Look" in the Fiction Literature of the Imposed War

جنگ از ديرباز­ يكي از مشئوم­ ترين و مذموم ­ترين رخدادها در جهان بوده؛ امّا همين پديدۀ زشت هرجا كه سمت­وسو و صبغۀ دفاعي به خود گرفته، عملي شرافتمندانه و شجاعانه قلمداد شده ­­است. با آغاز جنگ هشت ­سالۀ عراق عليه ايران، گونۀ تازه­اي از ادبيات با عنوان ادبيات دفاع مقدّس و جنگ در ايران پا به عرصۀ وجود گذاشت و داستان‌نويسان به تبعِ نوع رويكردشان به جنگ كه شامل ارزش­ محور، جامعه ­محور، انتقادمحور، انسان­ محور و يا تلفيقي از آنها بود، به بازنماييِ هنريِ برداشت­ها و استنباطات خود از اين واقعۀ عظيم پرداختند. پژوهش حاضر با روش توصيفي- تحليلي و با استناد به منابع كتابخانه اي، نقطۀ آغازِ نگاهِ انساني به جنگ و سير ِرو به­ تزايد آن در طول جنگ و سال‌هاي بعد از آن را در ادبيات داستاني مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار داده ­­است. برآيند تحقيق نشان مي­دهد كه عليرغم غلبۀ گفتمانِ حماسي و ارزش ­محور در بستر زماني جنگ، برخي از نويسندگان از همان ماه­ هاي آغازين مخاصمه با رويكردي انساني به آفرينش آثار داستاني پرداختند و با گذر زمان، خصوصاً فاصله‌گرفتن از سال­هاي جنگ، توجه آنان و ديگر نويسندگان به مضامين والاي انساني و موقعيت بُغرنجِ انسانِ قرارگرفته در شرايط خاصّ جنگ، افزايش يافته و اين روند در طول دهۀ 80 به اوج خود رسيده‌است.

Considering that no work - especially, falling within fictional literature, written just months after the beginning of the war - containing the human view of war from the first literary reactions (1359) to the first half of the 90s has been under a careful step-by-step analysis, the significance of this study is undeniable considering the present gap.