تحليل ابژكتيويتۀ ماكس وبر در پرتو فلسفۀ استعلايي كانت

Analyzing Max Weber's Objectivity with the Use of Kant's Transcendental Philosophy

ماكس وبر حامل مهمترين پرسش فلسفيِ مجادلات روش­شناختي قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم بوده است: «معنا و ماهيت ”ابژكتيويته“ در علوم فرهنگي و اجتماعي چيست؟». او با گذر از دوگانۀ پوزيتيويستيِ ”آزادي ارزشي“ و ”حكم ارزشي“ و استفاده از اصطلاحِ ”ربط ارزشيِ“ طرح شده توسطِ مكتب نوكانتي جنوب غربي آلمان توانست مسير ويژه­اي براي تاسيس علوم فرهنگي و ابژكتيويته آن فراهم آورد. اما فهم و تبيين جايگاه ”ربط ارزشي“ براي دست‌يابي به ابژكتيويته در علوم فرهنگي و همچنين يافتن ضعف­هاي آن، نيازمند تأمل و بازخواني فلسفي است. ماكس وبر ”ربط ارزشي“ را به پشتوانۀ آباء فلسفي­اش (از جمله ريكرت) با ”بازگشت به كانت“به سرانجام رساند؛ اما رجوع وبر به كانت در آثار روش­شناختي­اش به صورت مختصر و كاملاً جسته و گريخته بوده است. اين مقاله، عهده­دار بازطراحي منظم انديشه وبر براي تبيين جايگاه ربط ارزشي در ابژكتيويته براساس فلسفۀ كانت به خصوص با تاكيد بر وجه ”استعلايي“ اين فلسفه است. تحليل استعلايي و كانتيِ مسئله ابژكتيويته ماكس وبر، به لحاظ روشي از سنخ فلسفۀ علوم اجتماعي بوده و داراي دو بُعد تفسيري و انتقادي همزمان است. با تفسير ابژكتيويته ماكس وبر براساس فلسفۀ استعلايي كانت روشن گرديد كه ارزش“ به مثابۀ حد و شرط ”پيشيني“؛ هم شرط شكل­گيري و هم شرط فهم ابژه­هاي فرهنگي است. از همين رو، هر چند ربط ارزشي شرط ابژكتيويته تحقيق است اما اساساً يك شرط سوبژكتيو است.