«مفهوم» در جامعه‌‌شناسي: چيستي، چگونگيِ شكل‌گيري و كاركردهاي آن

The Concept in Sociology: How is it Form and what is Its Function?

در جامعه‌شناسي و نظريه‌هاي اجتماعي، مفهوم نقش بسيار مهمي دارد. مفاهيم زيادي وضع شده‌اند و آثار زيادي هم براي توضيح اين مفاهيم نوشته شده‌‌اند. مسئله اين است كه مفاهيم چه هستند؟، چگونه شكل مي‌گيرند؟ و چه كاركردايي براي علم دارند؟ و صاحب نظراني كه بيشتر از بقيه به مفهوم توجه داشته‌اند اين سوالات را چگونه توضيح داده‌اند. كانت از مقولات به مثابه مفاهيم ماقبل تجربي سخن مي‌گفت، هگل روي خود-تكاملي مفهوم تأكيد مي‌ورزد، ماركس برعكس هگل، مفهوم و ديالكتيك مفاهيم را بازتاب جهان واقعي مي‌داند، نيچه بر روي ماهيت استعاري مفاهيم متمركز است و آن‌ها را گورستان ادركات تلقي مي‌كند. دوركيم برعكس كانت، بر ماهيت پسيني و اجتماعي مفاهيم تأكيد دارد و بلومر بر نقش كليدي مفاهيم در علم و كاركردهاي آن تمركز دارد. صاحب نظران مذكور گرچه فيلسوف يا جامعه‌شناس هستند ولي رهيافت آن‌ها در تحليل مفاهيم در وهله اول، منطقي، سپس، روان‌شناختي و ادبي، و در وهله آخر، اجتماعي يا فرهنگي است.