نقد پژوهش‌هاي علم عصب‌نگر در حوزة دين و معنويت

اين مقاله به مرور نقادانة پژوهش‌هاي علم عصب‌نگر در حوزة دين و معنويت مي‌پردازد. پژوهش‌ها براساس تكليف به­ كار بسته‌شده دسته‌بندي و مرور شدند و به اشكال‌هاي هر يك از آن‌ها پرداخته شد. استفاده از نمونه‌هاي نابسنده و بسيار كوچك، مصنوعي بودن، غيرآزمايشي بودن، فقدان كنترل، و توجه نداشتن به متغيرهاي مداخله‌گر از مشكل‌هاي روش‌شناختي رايج در بيشتر اين پژوهش‌ها بودند. اين مرور نشان داد كه تجربه‌هاي ديني، معنوي، و عرفاني با عملكرد يك يا چند ناحية خاص قشري يا زيرقشريِ مغز هم­بسته نبودند. به ­نظر مي‌رسد اين يافته نشان دهد كه تجربه‌هاي يادشده از نظر پديدارشناسي تجربة واحدي نيستند و احتمالاً ناحيه‌اي به نام «منطقة خدا» در مغز وجود ندارد. از ميان مناطق مغز، لوب پيشاني در تعداد بيشتري از پژوهش‌ها درگير تجربه‌هاي ديني، معنوي، و عرفاني بود كه مي‌تواند بيانگر اهميت نسبي شناخت در مقايسه با هيجان در اين تجربه‌ها باشد. علاوه بر اين، امكان ايجاد مصنوعي تجربة ديني و انديشة مرضي بودن دين به چالش كشيده شدند.