نقش خوانندة آرماني در نقد ادبيات داستاني

The Role of Implied Reader in the Realm of Literary Criticism

هدف از تگارش اين جستار تبيين فرايند خوانش و فهم متن با تأكيد بر مفهومي به‌نام «خوانندة فرضي» است؛ مفهومي كه ازيك‌سو نقد خواننده‌مدار و ازسوي‌ديگر نقد مؤلف‌محور را بر سر تعريف آن با يك‌ديگر تلفيق كرده و از ائتلاف اين دو رويكرد هرمنوتيكيِ ظاهراً هم‌ستيز، در اين‌‌جا بر ضد هرگونه رويكرد متن‌‌گرايانه به نقد ادبيات داستاني بهره گرفته‌ايم. متن را در اين ديدگاه ضدعينيت‌‌گرا جز زمينه‌‌اي براي آميزش آفاق ديد نويسنده و خواننده نديده‌‌ايم. به پشتوانة پيش‌فهم‌هاي مشترك ميان طرفين متن، خوانندة فرضي را هم مفهومي برساخته از آداب و اصول حاكم بر آفرينش و خوانش ادبيات داستاني تعريف كرده‌‌ايم: مفهومي كاملاً آرماني كه هيچ‌‌گاه درمورد اين يا آن شخص به‌خصوص صدق نمي‌‌كند، ولي خوانش دل‌بخواهي متن را به‌درستي مهار مي‌‌كند. در انتهاي اين جستار به اين نتيجه رسيده‌‌ايم كه با شناسايي عادت‌‌هاي داستان‌‌خواني در يك جامعة زباني و گردآوري آن‌ها تحت اصطلاح «خوانندة فرضي» مي‌‌توان فاصلة كاذبي را، كه در ديگر نظريه‌‌هاي تفسير معمولاً بر تباعد ميان نيت مؤلف و برداشت خواننده دامن مي‌‌زند، برطرف كرد و درعوض، به ضرورت هم‌‌كوشي نويسنده و خواننده در معنادهي به متن گردن نهاد.

This article aims to examine the process of text reading and understanding, based on the concept of implied reader, for the definition of which, we have synthesized herein the seemingly antithetical methods of ‘authorial’ and ‘reader-oriented’ criticism. Of this definition, we have taken benefit against rhetorical hermeneutics. Adopting such an anti-objectivist approach, we have taken the text as nothing but a ground for the fusion of authorial horizon with that of the readership, and the implied reader, as a theoretical construct drawn out of rules and regulations most prevalent in story-telling and reading. The ideal reader as such does not denote any specific referent, though may duly bind different kinds of over-reading. In the end, it is concluded that by pulling together the rubrics of story reading under the cover term ‘implied reader’, the exaggerated discordance usually held between intentionalist and reader-response critics would be resolved in favor of an explication more attentive to the synergistic nature of meaning assignment to a text.