تفسير شمايل‌ نگارانۀ نقوش جانوري در قره‌كليسا - چالدران

مخاطب هر اثر هنري ميل به دريافت معناي آن دارد و شناخت دقيق يك اثر يا يك تصوير جهت دريافت معنا و محتواي آن، نياز به خوانش و حتي تفسير دارد و شمايل‌نگاري در اصل سعي در بيان معناي تصوير دارد. در هنرهاي تجسمي نماد يك تصوير، يك گياه، يك حيوان و يا يك علامت است كه معناي عميق‌تري از آنچه ديده مي‌شود دارد. اغلب براي ما دريافت معنا و تفسير نمادهاي سده‌هاي گذشته كار آساني نيست. گاهي نمادها اشاره به يك واقعه و يا داستان دارند و گروهي از نمادها جايگزين شخصيت‌ها و افراد خاصي‌اند. در اين‌راستا بناي قره‌كليسا از مهم‌ترين و پر نقش و نگارترين كليساهاي ارمنيان در ايران است كه در شمال‌شرقي شهرستان چالدران قرار گرفته است. سراسر نماي ديوارهاي شمالي و جنوبي اين كليسا و همچنين برج ناقوس آن داراي حجاري‌هاي منحصربه‌فرد و بي‌نظيري است. نقوش حجاري‌شدۀ اين بناي تاريخي را مي‌توان به 5 دسته ازجمله: نقوش انساني، نقوش جانوري، نقوش گياهي، نقوش هندسي و نقوش اسطوره‌اي تقسيم‌بندي كرد. اين نقوش با ظرافت، تناسب و زيبايي بي‌نظيري توسط استادكاران هنرمند و باتجربه‌اي حجاري گرديده‌اند و نگاه تجريدي- تزئيني خلاق هنرمند به بهترين شكل در همۀ نقوش نمود يافته و هر نقش، نماد و نشان خاصي است. در ميان نگاره‌هاي قره‌كليسا، نقش جانوران بيشتر از ديگر نقوش مورد توجه بوده كه هم به‌دليل تنوع گونه‌هاي جانوران در محيط اطراف و هم نمادينه بودن بسياري از حيوانات چون شير، قوچ، گاو، اسب و... است. اين نقوش صرفاً جنبۀ تزئيني ندارند و معاني و مفاهيم عالي‌تري ارائه مي‌كنند و به‌خاطر برخورداري از جنبه‌هاي نمادين، يكي از متنوع‌ترين جلوه‌هاي نمادگرايي هستند. در اين مقاله سعي شده است نقوش جانوري اين بناي تاريخي معرفي و تفسير گردد.