مداخله بشردوستانه در حقوق بين‌الملل با تأكيد بر مداخله نظامي ناتو در كوزوو

منشور ملل متحد با اتكا بر وقايع تاريخي، توسل به زور را به طور مطلق در حقوق و روابط بين‌الملل ممنوع كرد. با اين­حال، لزوم پيش‌بيني موارد توسل به زور در راستاي حفظ صلح و امنيت بين‌المللي اقتضا دارد كه با نظام‌مندكردن امكان توسل به زور و نهادينه‌سازي آن در قالب نظام ملل متحد و از مجراي شوراي امنيت تلاش شود تا اين امرتنها در مواردي مجاز باشد كه واقعيات جامعه بين‌المللي توسل به نيروي نظامي را منطقاً توجيه و بلكه تجويز مي‌كند. اگرچه دفاع مشروع و مجوز شوراي امنيت دو استثنائي است كه در منشور ملل متحد براي نيل به اين هدف پيش‌بيني شده است؛ با اين­حال، در دهه‌هاي اخير، مفهومي تحت عنوان مداخله بشردوستانه نيز مطرح شده و برخي از دولت‌ها آن را به عنوان استثنايي ديگر براي توسل به زور قلمداد كرده‌اند. سؤالي كه در اينجا مطرح مي­شود اين است كه آيا مداخله ناتو در مخاصمه كوزوو در چارچوب تعريف مداخله بشردوستانه در حقوق بين الملل قرار مي­گيرد؟ آيا مي‌توان مدعي شد كه يك عرف جديد و يا به تعبير ديگر، استثنايي نوين در خصوص قاعده ممنوعيت توسل به زور در حال شكل‌گيري است؟ در پاسخ مي­توان چنين فرض كرد كه در حال حاضر، هيچ‌گونه استثناي جديدي بر قاعده منع توسل به زور، تحت عنوان استثناي مداخله بشردوستانه، پذيرفته نشده و كماكان دفاع مشروع و مداخله با مجوز شوراي امنيت تنها موارد استثناي قاعده مذكور در حقوق بين‌الملل است. پژوهش حاضر با استفاده از روش تحقيق توصيفي ـ تحليلي و با مراجعه به اسناد و مدارك مرتبط، به بررسي اين مفهوم و سنجش اعتبار چنين ادعايي مي‌پردازد.