مقاومت در آستانه مرز، الگويي براي تحليل فتوحات اعراب مسلمان در ايران

فتح ايران از سوي اعراب مسلمان يكي از مهم­ترين تحولات تاريخ ايران است. ايران در طول دو دهه كاملاً تسخير شد و استقلال كشور از بين رفت و دولت ساساني سقوط كرد. هنور پرسش­هاي بسياري درباره­ي اين سقوط و دلايل و چگونگي آن وجود دارد. در اين نوشتار تلاش مي­شود الگويي نوين براي تحليل روند فتوح ارائه گردد روش اين پژوهش كتابخانه­اي و بر اساس منابع اصلي فتوح در ايران است. پرسش اصلي اين است كه آيا فتوحات در ايران از الگوي خاصي پيروي نموده و قابليت ارائه در قالب يك نظريه دارد؟ پرسش فرعي هم ناظر به چگونگي فتح شهرها است. آيا بيش­تر به جنگ بوده است يا به صلح؟ در پاسخ به اين پرسش، فرضيه اين نوشتار شكل مي­گيرد. ايران به هشت منطقه تقسيم مي­شود. در مرزهاي اين مناطق شاهد بيش­ترين مقاومت نظاميان ايراني هستيم و از آن با نام مقاومت در آستانه مرز ياد مي­كنيم. با شكسته شدن مرز پيش­روي اعراب مسلمان با سرعت بيش­تر و جنگ كم­تر انجام مي­شود. نتيجه آن­كه درگيري­ها بيش­تر از سوي نظاميان است و عموم مردم كم­تر در صحنه­هاي جنگ حضور دارند. فهم سرعت و چگونگي فتوح اعراب مسلمان در ايران تابعي از فهم اين الگو است.