واﮐﺎوي ﺳﻬﻢ ﺳﯿﺎﺳﯽ و ﻧﻈﺎﻣﯽ ﺣﺎﮐﻤﺎن ﺗﺎﻟﺶ در ﻣﻨﺎﻗﺸﺎت اﯾﺮان و روﺳﯿﻪ (1160- 1243 ق.)

ﻣﻨﻄﻘﮥ ﺗﺎﻟﺶ، در ﺣﺪ ﻓﺎﺻﻞ اﺳﺘﺎنﻫﺎي ﮔﯿﻼن و اردﺑﯿﻞ، درادوار ﺗﺎرﯾﺨﯽ در ﺗﻤﮑﯿﻦ از ﻗﺪرت ﻣﺮﮐﺰي ﻓﺮاز و ﻧﺸﯿﺐﻫﺎﯾﯽ داﺷﺘﻪ و در ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﺮزﻫﺎي ﺳﯿﺎﺳﯽ اﯾﺮان ﺗﺄﺛﯿﺮﮔﺬار ﺑﻮده اﺳﺖ. ﺧﻮاﻧﯿﻦ ﺗﺎﻟﺶ از دورة ﮐﺮﯾﻢ ﺧﺎن زﻧﺪ ﺗﺎ دورة ﻗﺎﺟﺎر ﺑﻪ ﺗﺪرﯾﺞ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﺣﺎﮐﻤﺎن ﻣﺴﺘﻘﻞ در آﻣﺪﻧﺪ. ﭘﺲ از ﺟﻨﮓﻫﺎي اﯾﺮان و روﺳﯿﻪ و ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺗﺎﻟﺶ، ﺗﻐﯿﯿﺮات اﺳﺎﺳﯽ در ﻣﮑﺎن اﺳﺘﻘﺮار ﺣﺎﮐﻤﺎن ﺗﺎﻟﺶ و ﻧﻮع ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎي آﻧﻬﺎ در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ دوﻟﺖ اﯾﺮان و روﺳﯿﻪ ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪ. ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽرﺳﺪ ﮐﻪ ﻫﻤﺠﻮاري ﺑﺎ ﻣﻨﻄﻘﮥ ﻣﻬﻢ ﻗﻔﻘﺎز و ﺳﯿﺎﺳﺖ ﺗﻮﺳﻌﻪﻃﻠﺒﺎﻧﮥ ﭘﻄﺮﮐﺒﯿﺮ، ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻮﺟﻪ روسﻫﺎ ﺑﻪ ﺣﺎﮐﻤﺎن ﺗﺎﻟﺶ ﺷﺪ . ﺻﺮف ﻧﻈﺮ از اﯾﻦ ﻋﻮاﻣﻞ، ﺳﺨﺖﮔﯿﺮيﻫﺎي دوﻟﺖ ﻗﺎﺟﺎر ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺧﻮاﻧﯿﻦ ﻧﯿﺰ در اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﺆﺛﺮ ﺑﻮد . اﯾﻦ ﻓﺮﺿﯿﻪ ﮐﻪ ﺳﺮﭘﯿﭽﯽ ﺣﺎﮐﻤﺎن ﺗﺎﻟﺶ از دوﻟﺖ اﯾﺮان ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺣﺲ اﺳﺘﻘﻼلﻃﻠﺒﯽ آﻧﻬﺎ ﺑﻮده اﺳﺖ، ﺑﺎ ﺿﻌﻒ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﺮﮐﺰي ﭘﺲ از ﻧﺎدرﺷﺎه اﻓﺸﺎر ارﺗﺒﺎط دارد: ﺿﻌﻒ ﻗﺪرت ﺣﮑﻮﻣﺖ اﯾﺮان ﭘﺲ از ﺻﻔﻮﯾﺎن از ﯾﮏ ﻃﺮف و اﻏﺘﺸﺎﺷﺎت ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﻌﺪ از ﻧﺎدر ﺷﺎه از ﻃﺮﻓﯽ دﯾﮕﺮ، ﻣﺎﯾﮥ ﺑﯽﺗﻮﺟﻬﯽ ﺑﻪ ﻗﺪرت ﺧﻮاﻧﯿﻦ اﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺷﺪ و ﻋﺎﻣﻞ ﺳﺮﮐﺸﯽ، ادﻋﺎي اﺳﺘﻘﻼل و ﺗﻐﯿﯿﺮ ﺳﯿﺎﺳﺖﻫﺎي آﻧﺎن در ﻗﺒﺎل روﺳﯿﻪ و اﯾﺮان ﺑﻮد. اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ در ﺻﺪد ﺑﺮرﺳﯽ ﺳﻬﻢ ﺳﯿﺎﺳﯽ و ﻧﻈﺎﻣﯽ ﺧﻮاﻧﯿﻦ ﺗﺎﻟﺶ در ﻣﻨﺎﻗﺸﺎت اﯾﺮان و روﺳﯿﻪ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺷﯿﻮه ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ- ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ اﺳﺖ.