جايگاه خاندان بدرخان شيرازي در تشكيلات ديواني، امنيتي و انتظامي حكومت قاجاريه (با تأكيد بر ميرزا عبدالوهاب‌خان آصف‌الدوله شيرازي)

در تاريخ ايران، خاندانهاي كهن و سرشناس ديواني همواره در انتظام بخشيدن به امور حكومتي، حفظ و گسترش امنيت، انتقال داشتهها و مواريث ملي نقش بسزايي داشتهاند. خاندان بدرخان، نمونه مشخصي از اين خاندانها بودند. مهمترين آنها ميرزا عبدالوهابخان آصفالدوله بود. نظر به عملكرد مديريتي و ديواني اين خاندان در دوره قاجاريه، اين جستار به شيوه توصيفي- تحليلي و با تكيه‌بر منابع و اسناد انتشار يافته، تلاش ميكند به تبيين جايگاه و كاركرد ديواني و انتظامي اين خاندان و درعين‌حال، معرفي چهرهها و نخبگان آن بپردازد. نتايج حاصل نشان مي‌دهند عواملي نظير خوش‌نامي، اعتبار و توانمندي انتظامي و تشكيلاتي خاندان بدرخان بهويژه در امور قورخانهاي، نياز مبرم مركز براي مديريت بحرانها، در واگذاري مناصب ديواني و انتظامي به اين خاندان تأثيرگذار بوده است. فرمان ساماندهي به بحرانهاي آذربايجان، گيلان و مازندران، تفويض واليگري منطقه ناآرام خراسان به آصفالدوله در دوره ناصري، حاكي از خبرگي و اعتماد قاجارها به وي در انتظام‌بخشي به اوضاع نابسامان اين ايالتهاست. يافته‌ها همچنين نشان ميدهد كه هرچند نتيجه مساعي و اقدامات آصفالدوله در انتظامبخشي به امور آشفته خراسان، در آخرين مأموريتش به خاطر دسيسه‌ها و سهم‌خواهيهاي طيفهاي قدرت و تا اندازهاي استبداد وي عقيم ماند و منجر به عزل آصف‌الدوله از اين ايالت شد؛ ولي نفوذ خاندان بدر، پس از وي متوقف نشد و با تفويض برخي مسئوليتهاي سياسي به آنان تا دوره پهلوي ادامه و استمرار يافت.