مباني نظري و جايگاه نيروي نظامي و انتظامي در انديشه‌هاي متفكران اسلامي تا پايان عهد صفوي

حمايت از موجوديت يك جامعه و حكومت و همچنين حفظ دستاوردهاي يك ملت، هميشه نياز به نيروي نظامي و انتظامي را ضروري ساخته است. نيروهاي نظامي و انتظامي در شكل‌گيري و تداوم حكومت‌ها نقش اساسي داشته‌اند. پس در هر جامعه‌اي، نيروهاي نظامي و انتظامي حافظ حكومت در برابر آشوب‌هاي داخلي و تهاجمات بيگانه بوده‌اند. شناخت و تحليل مباني و جايگاه اين نيروها به مفهوم آگاهي يافتن از بخشي از هويت يك جامعه است. كشور ايران نيز از اين قاعده مستثني نيست. به‌ويژه آن‌كه ايران در موقعيت جغرافيايي خاصي قرار گرفته است كه به‌واسطه آن، بارها آماج هجوم‌هاي مختلف گرديده است. اين موقعيت جغرافيايي، اهميت نيروهاي نظامي و انتظامي را در ايران دوچندان ساخته است. بر اساس همين اهميت، متفكران و انديشمندان از عالمان و ديوان‌سالاران ايراني و اسلامي به مباني اين نيروها و جنبه‌هاي مختلف آن در آثار خود توجه خاصي داشته‌اند. سؤال اساسي اين پژوهش آن است كه جايگاه نيروهاي نظامي و انتظامي در انديشه‌هاي اسلامي چگونه تبلور يافته است؟ به نظر مي‌رسد كه اهميت مسئله جهاد و غزا و بهره‌گيري اين انديشمندان از پشتوانه‌هاي نظري ايران باستان و همچنين آيات قرآن و روايات اسلامي باعث شد كه مباني نظري نيروهاي نظامي و انتظامي در آثار آن‌ها جايگاه ويژه‌اي به خود اختصاص دهد. از سوي ديگر، توجه به مسائلي مانند مرزداري، اجراي حدود و احكام الهي و هم‌چنين حفظ جايگاه و كيان خلافت نيز باعث توجه به مباني اين نيروها شده است. يافته‌هاي اين پژوهش بيانگر آن است كه عالمان و ديوان‌سالاران ايراني در آثار خود، با توجه به مباني ذكر شده و اوضاع سياسي هر دوره، توجه خاصي به نيروهاي نظامي و به‌ويژه انتظامي داشته‌اند و وجود آن‌ها را از ضروريات حكومت و جامعه برشمرده‌اند. اين پژوهش كوششي جهت تبيين مباني نظري نيروهاي نظامي و انتظامي در انديشه‌هاي اين متفكران است كه با روش تحليلي توصيفي به اين نظريات پرداخته شده است.