نمود در زبان فارسي؛ نگاهي نو بر پايه رويكرد شناختي بسط استعاري و مؤلفه‌هاي نمودي

نمود مقوله‌اي دستوري است كه پا‌به‌پاي زمان دستوري و وجه در ساختار جمله‌واره ظهور يافته و در كل معناي آن تأثيرگذار است. آثاري كه تاكنون در زمينه نمود ارائه شده‌اند، عمدتاً فاقد چارچوب نظري و تقسيم‌بندي صحيح از اين مقوله هستند. در اين مقاله، ضمن ارائه چارچوب‌هاي نظري مناسب، به مفهوم‌سازي نمود دستوري و واژگاني مي‌پردازيم. در قسمت نمود دستوري، در چارچوب نظريه شناختي دستوري‌شدگي، با بهره‌گيري از رويكرد بسط استعاري هاينه و ديگران و با استناد به مطالعات تاريخي و ذكر مثال‌هايي از فارسي باستان و ميانه، نمودهاي دستوري زبان فارسي را مفهوم‌سازي مي‌كنيم. در قسمت نمود واژگاني، ضمن به‌كارگيري مؤلفه‌هاي نمودي برگرفته از وندلر(1967) و با رويكرد جديد ذيل به صدر، اين مؤلفه‌ها را با هم تركيب نموده و به پنج نمود موقعيتي در زبان فارسي دست مي‌يابيم. از لحاظ نظري نيز پيش‌بيني وجود سه نمود ديگر را مي‌نماييم ودر انتها، در مورد تأثير بافت بر نمود نيز مطالبي را ذكر مي‌كنيم. يافتن يك نمود واژگاني جديد، پيش‌بيني وجود سه نمود ديگر و مفهوم‌سازي نمودهاي دستوري و واژگاني در زبان فارسي بر‌اساس الگوهاي شناختي، از جمله نتايج اين پژوهش مي‌باشد.