مطالعۀ تطبيقي نشانگان تخيّل در متن و نگاره‌هاي منظومۀ خسرو و شيرين بر اساس روش ژيلبر دوران

خيال، پشتوانۀ كلامي خمسۀ نظامي را مي‌سازد كه ريشه در مفاهيم فرهنگي و اساطيري، ذوق فكري و روح جمعي دارد. بروز تقابل‌هاي خير و شر، در تضادي خيال‌انگيز، ساختار داستان خسرو و شيرين را در پس مضامين عاشقانه و عارفانه، آن را به منظومه‌اي قهرماني تبديل مي‌كند. شناخت اين ويژگي قهرماني در منظومۀ خسرو و شيرين به مدد استفاده از روش ژيلبر دوران در تحليل سامانه‌هاي تخيّل، ميسّر است. پژوهش حاضر با استفاده از روش تحليلي و با بهره‌گيري از روش ژيلبر دوران به اين تقابل‌هاي دوگانه در منظومۀ فوق مي‌پردازد. اين مقاله تلاش دارد با تكيه بر دو منظومۀ شبانه و روزانه تخيّل در نظريۀ دوران، سامانه‌هاي تخيّل را در متن و نگاره‌هاي منظومۀ خسرو و شيرين تحليل كند. در ميان نسخه‌هاي مصوّر ايران، پس از شاهنامه، خمسه محبوب‌ترين نسخه‌اي است كه هنرمندان به نگارگري آن مبادرت كرده‌اند. نمونه‌هاي متعدّدي از اين كتاب در دورۀ تيموري، به دستور شاهزادگان دولت تيموري تهيه شده است. تحليل حاضر بر اساس شش نگارۀ شاخص  اين دوره انجام شده است. مسئلۀ اصلي، تطبيق اين سامانه‌هاي تخيّل در متن منظومه و نگاره‌هاي مربوط به آن است و پژوهش تلاش دارد ميزان وابستگي هنرمند نگارگر به سامانه‌هاي تخيّلي شاعر را روشن سازدنتايج به‌دست‌آمده نشان مي‌دهد هنرمندان نگارگر در تركيب كلّي تصاوير، به‌شدّت به عناصر خيال‌انگيز متن و توصيفات شاعر، وابسته‌اند.