دلايل و زمينه هاي غيرامنيتي سازي در آسياي مركزي

منطقه آسياي مركزي كه بيش از دو دهه با اختلافات و تنش­هاي كشورهاي منطقه در قبال موضوعات مختلف و امنيتي سازي مسائل مرزي و سرزميني، آب و محيط زيست، هويت­هاي قومي و زباني، كريدورهاي ارتباطي و خطوط انتقال انرژي شناخته مي­شد، طي يك دهه گذشته به تدريج وارد فضاي جديدي از تنش­ زدايي و غيرامنيتي­ سازي شده است كه در واقع فرايند معكوس امنيتي­ كردن است؛ يعني بازگشت يك موضوع از حالت سياسي فوري به وضعيت سياسي عادي. اين روند در يك دهه گذشته با تغيير نسل رهبران منطقه و عادي­ سازي مناسبات تاجيكستان و ازبكستان شدت و سرعت بيشتري نيز به خود گرفته است. در نتيجه اين تحولات بسياري از موضوعات نظير آب، محيط‌زيست، مرزها و گذرگاه­هاي مرزي، كريدورهاي ارتباطي و خطوط انتقال انرژي به تدريج از وضعيت امنيتي گذشته خارج شده و به وضعيت طبيعي و عادي خود بازگشته­ اند. تحولات ياد شده اين پرسش را مطرح مي ­كند كه دلايل و زمينه­ هاي  تنش­ زدايي و غيرامنيتي ­سازي در منطقه آسياي مركزي چيست؟ در پاسخ به پرسش ياد شده اين فرضيه مي­ تواند مطرح شود كه «تغيير نسل رهبران آسياي مركزي به عنوان بازيگران (كنشگران) امنيتي ­ساز، تغيير گفتمان و كنش كلامي رهبران و نخبگان جديد، منافع مشترك حاصل از گسترش خطوط انتقال انرژي و كريدورهاي ارتباطي و ترانزيتي و نيز تهديدهاي مشترك آبي و زيست محيطي موجب تنش­ زدايي و غيرامنيتي سازي در منطقه آسياي مركزي شده است». به منظور ارزيابي فرضيه مطرح شده اين مقاله با كاربست مفاهيم و مولفه­ هاي نظري  امنيتي‌سازي  و غير امنيتي­ سازي كه در چارچوب مكتب امنيتي كپنهاگ مطرح شده است، كوشش مي ­كند شناخت و درك بهتري از تحولات جديد صورت گرفته در سطح منطقه آسياي مركزي حاصل شود.