بررسي تناقضات دروني و نوآوري‌هاي ملّاصدرا در مورد هيولاى اولى

در مورد روش فلسفي ملّاصدرا، همواره اين پرسش مطرح است كه آيا تلاش اين انديشمند شيعي در مقام بهره‌گيري از مكاتب فكري مختلف، نظام معرفتي منسجمي را براي او به ارمغان آورده يا آنكه اقتباس‌هاى متعدّد وي از آراء متناقض اهل نظر، به التقاط انديشه‌ها منجر شده است؟ طبعاً مطمئن‌ترين روش براي دست‌يابي به پاسخ اين پرسش، بررسي يكايك مسائل مطرح شده در حكمت متعاليه، به ويژه مسائلي است كه صدرا در آن‌ها دعوي نوآوري دارد. در اين راستا، نوشتار پيش رو درصدد بررسي سخنان متفاوت صدرا در باب «هيولاي اولي» است، اينكه صاحب أسفار ضمن اذعان به تركيب انضمامي جسم از مادّه و صورت، با بيانات مبسوطي به دفاع از ايدۀ فيلسوفان مشّائي در مورد تحقّق خارجي «هيولا» به عنوان امري فاقد فعليّت و صرف قابليّت برمى‌خيزد و در قبال ناقدان اين نگاه فلسفي خاصّه حكيم سهروردي موضع مى‌گيرد؛ امّا در عين حال برخي توصيفات وي از هيولاي اولي، شباهت ويژه‌اى با سخنان سهروردي در تلويحات دارد. همچنين دعوي نوآوري ملّاصدرا پيرامون تركيب اتّحادي مادّه و صورت و قول به وجود شوق در هيولا، به ترتيب با مراجعه به آثار حكماي إخوان الصّفا و رسالۀ «العشق» بوعلي مورد انكار قرار گرفته و نوآوري صدرا در اين دو مسئله، محدود به برخي تبيين‌ها و براهين نوين وي دانسته شده است.