آسيب‌شناسي بهره‌وري در اقتصاد ايران

پايين بودن رشد بهره‌وري عوامل توليد از چالش‌هاي اساسي اقتصاد ايران به‌شمار مي‌رود و كليد رشد درازمدت اقتصاد كشور حركت به‌سمت مدل رشد اقتصادي مبتني‌بر بهره‌وري است. هدف اصلي مقاله حاضر آسيب‌شناسي بهره‌وري كل عوامل توليد (TFP) در سال‌هاي 1392-1368 است. به اين منظور ابتدا تابع توليد برآورد و TFP در چارچوب حسابداري رشد محاسبه شده است. سپس براي ارائه تصوير دقيق‌تري از روند توليد اقتصاد ايران، توليد بالقوه برآورد، و شكاف توليد، محاسبه شده است. نتايج حاكي از اين است كه در اغلب سال‌ها به‌دليل سياست‌هاي انبساطي پولي و مالي، توليد بالفعل از روند بلندمدت خود انحراف داشته و به‌دليل عدم تغيير بنيان‌هاي اصلي اقتصاد، سياست‌هاي يادشده شتاب تورمي را در پي داشته‌اند. در بخش بعدي، مدل رشد نئوكلاسيكي تعديل‌شده متناسب با شرايط اقتصاد ايران برآورد و سپس مدل رشد TFP تصريح، و ضرايب متغيرهاي توضيح‌دهنده رشد بهره‌وري عوامل توليد برآورد شده است. نتايج مدل‌هاي برآوردشده نشان مي‌دهد كه متغيرهاي درجه باز بودن تجارت، شكاف نرخ ارز (نسبت نرخ بازار آزاد دلار به نرخ رسمي بين‌بانكي) و مخارج عمراني دولت، داراي اثر مثبت و معني‌دار بر رشد اقتصادي و رشد TFP و متغيرهاي مخارج جاري دولت (تعديل‌شده با شاخص ضمني GDP) و متغير دامي تحريم، داراي اثر منفي و معني‌دار بر رشد اقتصادي و رشد بهره‌وري كل عوامل توليد هستند.