پيامدهاي اجتماعي و سياسي نفوذ روسيه در سرزمين‌هاي شمالي ايران (ميانه قرن هاي 19 و 20 ميلادي)

به دنبال گسترش صنعت و تجارت در اروپا و تشديد و گسترش آن در مشرق زمين، روسيه نيز، نمي‌خواست از اين جريان عقب بماند. اگر چه ارتباط تجاري روسيه با ايران به دوران پيش از صفويه برمي‌گردد؛اما با توجه به طرح دستيابي به آب هاي آزاد (خليج فارس) كه از زمان پتر كبير در دستور كار روسيه قرار داشت، از زمان قاجار طي عهدنامه‌هاي گلستان، تركمن چاي و آخال توانست مناطقي را از ايران جدا كند!. اين سرزمين هاي جدا شده از ايران، به يكي از اصلي ترين مستعمرات روسيه تبديل گرديدند! اما نفوذ روسيه در ايران به اين مناطق محدود نماند و با تمام توان شروع به نفوذ اقتصادي، سياسي و اجتماعي در ديگر مناطق شمالي ايران كرد! به طوري كه گيلان تبديل گرديد به دروازه ي اقتصادي، سياسي و اجتماعي ايران با روسيه و به تبع آن اروپا! اين موضوع گذشته از پيامدهاي منفي، پيامدهاي مثبتي را به دنبال داشت مهاجرت اتباع ايراني به روسيه و برعكس، گسترش انديشه‌هاي آزادي خواهي در ايران، گسترش روحيه ي بيگانه ستيزي ميان ايرانيان (جنبش جنگل) و اينكه انقلابيون ايران سلاح خود را از روسيه به ويژه قفقاز تهيه مي كردند! انديشه ي مدرن، تأسيس مدارس جديد و سوادآموزي حتي در ميان دختران، جنبش تنباكو،  مشروطه خواهي و ...پيامدهاي اين ارتباط بودند