تجارت آب مجازي در ايران از ديدگاه بهره‌‌وري اقتصادي

نزديك به سه دهه است كه مفهوم تجارت آب مجازي ابداع شده و از آن به منزله روشي موثر در راستاي متوازن‌سازي توزيع آب در بين كشورها و منطقه‌ها و همچنين سازگاري با مشكل كم‌‌آبي ياد مي‌‌شود. ادبيات اين موضوع به تجريد از دانش اقتصاد مسير خود را پيموده و اقتصاددانان در نظريه‌پردازي آن اهتمام چنداني نداشته‌‌اند. در سال‌‌هاي اخير در ايران با استفاده از اين مفهوم، انتقادهاي زيادي به صادرات برخي از محصول‌هاي كشاورزي وارد شده است. اين مطالعه تلاش دارد تا با ارايه يك الگوي ساده اقتصادي و با استفاده از نظريه هزينه فرصت و تركيب آن با دو مفهوم تجارت مجازي آب و بهره‌‌وري اقتصادي آب، به بررسي و واكاوي وضعيت صادرات و واردات محصول‌هاي اصلي كشاورزي ايران براي يك دوره پنج‌‌ساله بپردازد و الويت‌‌بندي آن‌ها را مشخص كند. بر اساس نتايج به‌‌دست آمده، توليد محصول‌هاي راهبردي در داخل هزينه فرصت بالايي دارند. همچنين صادرات ميوه‌‌هايي ‌‌مانند كيوي، مركبات، انگور و نيز برخي از محصول‌هاي سبزي و صيفي مانند هندوانه، خيار و گوجه‌‌فرنگي ارزش آب مجازي بالايي ايجاد مي‌‌كنند، به‌‌ طوري كه حتي صادرات آن‌ها اولويتي بالاتر از صادرات پسته دارند. با اين‌‌ حال و با توجه به وضعيت كنوني و بحراني منابع آب كشور، ارزش آب مجازي ايجاد شده در قبال ارزش واقعي آب، ناچيز به نظر مي‌‌رسد.