بررسي تطبيقي ديدگاه ابن ‏سينا و ملاصدرا درباره فرايند ادراك عقلي

ادراكات عقلي همواره يكي از مسائل مورد توجه فلاسفه و حكماي مسلمان بوده است كه با ديدگاههاي مختلفي به تبيين آن پرداخته‏اند. ابن سينا و ملاصدرا ضمن اشتراك در برخي مباني و مسايل علم و ادرك؛ به ويژه ادراكات عقلي، در پاره‏اي از مباني و مسايل اختلاف نظر دارند. ابن‏سينا به تبع ارسطو با قائل شدن به نظريه تجريد معتقد است كه جريان معرفت به ويژه ادراك عقلي به صورت مرحله به مرحله با حركت از حس و گذر از خيال و در نهايت رسيدن به عقل حاصل مي‏شود. ملاصدرا براساس مباني حكمت متعاليه و قائل شدن به مراتب مختلف وجود، دستيابي به مراتب معرفت را منوط به كمال نفس به مراتب مختلف مي‏داند و در نتيجه ادراك عقلي را حاصل رسيدن نفس از مرتبه حس به مرتبه خيال و از مرتبه خيال به عالم ماوراي آن‏ها و تأثر از عالم عقل مي‏داند و از آن به مرتبه عقل تعبير مي‏كند. با اين بيان از يك سو، ديدگاه‏هاي پيشين را مورد نقد قرار داده و از سوي ديگر نظريه‏اي نوين در اين حيطه را به نام خويش به ثبت رسانده است. در اين مقاله با روش توصيفي تحليلي به بررسي و تطبيق ديدگاه اين دو فيلسوف پرداخته‏ايم. كليد واژگان: ابن سينا، ملاصدرا، معرفت، ادراك عقلي، نفس