واكاوي زماني مكاني درجه روز سرمايشي در شمال شرق ايران

گرمايش جهاني، يكي از مشكلات كنوني و آتي بشر است كه مي­تواند بر فعاليت­هاي كشاورزي، حمل‌ونقل، منابع آب، توليد انرژي، معماري، نيازهاي گرمايشي و سرمايشي، فنولوژي گياه و ... اثرگذار باشد. در اين پژوهش، براي واكاوي زماني مكاني نياز درجه­­روز سرمايشي از داده­هاي روزانه دماي كمينه و دماي بيشينه 16 ايستگاه همديد شمال­شرق كشور در بازه­ي زماني20 ساله(1996 2015)  استفاده ‌شده است. نخست ماتريس داده­ها در نرم­افزار مت­لب با آرايه S به ابعاد(16*7035) تشكيل گرديد كه در آن سطرها، بيانگر زمان (روز) و ستون­ها، بيانگر مكان(ايستگاه­ها) هستند و در نهايت، درجه­روز سرمايشي در هر ماه محاسبه و نقشه­هاي پهنه­بندي مكاني در ArcGIS ترسيم شد. نتايج نشان داد كه همبستگي معني­دار و معكوس ميان ارتفاع و عرض جغرافيايي با  نيازهاي درجه­روز سرمايشي در همه ماه­هاي گرم سال برقرار است به‌گونه‌اي كه با افزايش اين دو عامل اقليمي، نياز به سرمايش در ايستگاه­هاي شمالي منطقه­ي خراسان كاسته شده و با كاهش اين دو در نواحي جنوبي خراسان بر ميزان نياز سرمايشي و مصرف انرژي جهت خنك­شدن و آسايش فيزيولوژيكي انسان افزوده مي­شود. همچنين برحسب نياز درجه­روز سرمايشي، ناحيه خراسان را مي­توان به شش گروه اقليمي تقسيم كرد. بيشترين نياز سرمايشي با بيش از 500 درجه­روز در مناطق جنوبي و كم­ارتفاع منطقه به ويژه در ماه­هاي ژوئن و ژوئيه(خرداد و تير) و گروه اقليمي بسيارگرم واقع شده است. بالاترين پهنه نياز درجه­روز سرمايشي در ماه آوريل و مه با 5/27 درصد مربوط به گروه اقليمي نيمه گرم؛ در ژوئن با 5/24 درصد؛ ژوئيه با 7/23 درصد؛ اوت با 4/22 درصد و در سپتامبر با 5/22 درصد به گروه اقليمي­گرم و به ميانه­ي خراسان تعلق دارد. همچنين بررسي روند نيازهاي سرمايشي حاكي از اين است كه در دوره­ي گرم سال اين روند در ايستگاه‌هاي مورد بررسي داراي نوسان­هاي متعدد است. فقط در ايستگاه قائن برخلاف ساير ايستگاه­ها در همه ماه­ها، آهنگ كاهشي در نيازهاي سرمايشي مشاهده مي­شود.