جريان‌شناسي نثر ادبي در دوره صفوي، با تكيه بر آثار نصيراي همداني

در ميان زواياي تاريك تاريخ ادبيات فارسي، جريان انشانويسي و متعلقات آن به ويژه در دوره صفوي بسيار مهم و قابل تحقيق است. صرف نظر از اين كه هنوز بسياري از اطلاعات ما در باب انواع ادبي منثور كلاسيكمان ناقص و بعضاً اشتباه است، بايد گفت كه در دوره مورد بحث، خلاف تصور رايج، جريان انشانويسي از مهم‌ترين فعاليت‌هاي ادبي به شمار مي‌رفته و خلاف شعر كه زمام اختيارش درست يا غلط بعضاً در دست عوام افتاده بود و مدعياني بي‌وجه پيدا كرده بود، نثرنويسي شأن خود را هم‌چنان از لحاظ ادبي و اجتماعي حفظ كرده بوده؛ به گونه‌اي كه بي ‌هيچ ارزش‌گذاري بايد گفت كه انشاء همچنان نشانه فضل و كمال حقيقي بود. برخي از ادباي اين عصر مانند ظهوري ترشيزي، ميرزا جلالا و طغراي مشهدي در حكم سلسله‌داران جريان نثرنويسي به شمار مي‌آمدند كه نصيراي همداني از برجسته‌ترين ايشان است. از اين شخص و آثار وي تا به امروز اطلاعات بسيار اندك و مغشوشي به دست رسيده است؛ بهخصوص آن كه به واسطه تشابه نام و تخلص و تقريب زماني با شخصيت‌هاي ادبي ديگري درآميخته است. تحقيق حاضر كه در اصل كوششي است براي يافتن حلقه‌هاي مفقوده جريان‌هاي ادبي تاريخ ادبيات فارسي و شناخت و معرفي گم‌نامان بزرگ ادوار مهم اين حوزه‌، مبتني بر اطلاعات دست اول از آثار خطي نصيرا و منابع ادبيتاريخي آن روزگار است. اين پژوهش عملاً نخستين تلاش براي روشن شدن ابهامات زندگي و آثار اين نويسندۀ دوره صفوي است كه شاعر برجسته و سخته‌اي نيز در اين دوره به شمار مي‌آيد.