ساخت لايه‌اي قيد و ترتيب آن در زبان فارسي

در اين جستار، رفتار قيد در جملات سادۀ فارسي بر پايۀ اصل لايه‌اي‌بودن ساختار بند در دستور نقش‌و‌ارجاع بررسي مي‌شود. در دستور نقش‌وارجاع عناصر معنايي لايه‌ها را مي‌سازند و عملگرهاي آن عناصر نحوي‌اند كه به توصيف لايه‌ها مي‌پردازند. هرلايه عملگرهاي خاص خود را دارد و ترتيبي ميان عملگرهاي هرلايه و لايه‌هاي مختلف حاكم است. در اين نظريه قيدها عملگر محسوب نمي‌شوند؛ اما با عملگرها در تعامل‌اند؛ بنابراين، انتظار مي‌رود كه قيدها نيز متعلق به لايه‌هاي مختلف و ايفا‌كنندۀ نقش‌هاي نحوي متفاوتي باشند. برخلاف تصور دستور سنتي، قيدها نه‌تنها از آزادي جايگاهي تام در جمله برخوردار نيستند؛ بلكه قائل‌شدن به تقسيم‌بندي دوگانۀ قيد جمله و قيد فعل، كه برخي زبان‌شناسان مطرح كرده‌اند، كامل نيست و به شق سومي نياز دارد. درنتيجه، مقولۀ قيد در فارسي مشمول اصل لايه‌اي بند و شامل زيرطبقات قيدي بند، مركز و هسته است.