مطالعۀ تطبيقي رمزهاي آييني و فرهنگي در منظر‌پردازي باغ‌هاي ايراني و چيني

بيان مسئله: سه عامل فرهنگ، آداب‌ و رسوم و باورهاي مذهبي مؤثرترين مؤلفه‌هاي تأثيرگذار بر تمدن‌هاي كهن از جمله ايران و چين بوده ‌است. اين مؤلفه‌ها در تمدن‌هاي مذكور به صورت‌هاي مختلف تجسم ‌يافته و در تعريف هويت مكاني فضاهاي مختلف از جمله باغ‌ها از اهميت ويژه‌اي برخوردار بوده است. در اين راستا انجام مطالعۀ تطبيقي جهت بررسي چگونگي تأثير مفاهيم آييني و فرهنگي در شكل‌گيري رمزها و فضاهاي كالبدي باغ‌سازي اين دو تمدن مسئلۀ اصلي اين تحقيق است.هدف: هدف اصلي اين مقاله، شناخت رمزهاي به‌كاررفته در ساختار كالبدي باغ‌هاي ايراني (دورۀ اسلامي) و باغ‌هاي چيني (دوره‌هاي تائو و بودا) و چگونگي ارتباط آن با باورهاي آييني و فرهنگي اين دو تمدن بوده است. روش تحقيق: اين پژوهش از گونه پژوهش‌هاي كيفي است كه در مرحلۀ جمع‌آوري اطلاعات از روش توصيفي_تحليلي و تفسيري_تاريخي و در مرحلۀ تجزيه‌ و تحليل داده‌ها از روش استدلال منطقي بهره گرفته است. اين مقاله با نگاهي لايه‌اي و با تمركز بر تأثير رمزهاي برگرفته از باورهاي مذهبي انجام شده است. در اين راستا ابتدا به بررسي رمزها، انواع آن و چگونگي ظهور و نمايش عناصر نمادين در باغ‌سازي ايران و سپس چين پرداخته ‌شده و با توجه به وجود ارتباط ميان رمزهاي استفاده شده با باورهاي مذهبي تمدن و سازندگان آن، به مطالعۀ تطبيقي لايه‎هاي رمزگاني در باغ‌هاي ايران و چين پرداخته شده است. نتيجه‌گيري: يافته‌هاي پژوهش حاكي از آن است كه با توجه به تفاوت‌هاي موجود در نگاه به طبيعت، ريشه‌هاي آييني و فرهنگي، عوامل اقليمي و تأثير آن بر ظهور رمزهاي عام و خاص، باغ‌هاي ايراني و چيني از آغاز شكل‌گيري خود با روش‌هاي متفاوتي روبه‌رو بوده‌اند. چنين به نظر مي‌رسد كه باغ‌سازي چيني با رويكرد تقديس طبيعت، از نمادها و نشانه‌هايي براي يادآوري قدرت‌ها و نيروهاي نهفته در طبيعت و دنيا استفاده كرده است. درحالي‌كه در باغ‌سازي ايراني نمادها و نشانه‌ها در راستاي نگاه آيه‌اي به طبيعت و در جهت يادآوري بهشت و قدرت خداوند در خلق طبيعت و دنيا است.