بررسي ساختار هنري فتح نامه هاي منظوم با تكيه بر فتح نامه هاي دوره غزنوي

«فتح‌نامه از انواع مكاتيب ديواني و جزء نامه‌هاي بسيار مهم و باارزش(تاريخي، سياسي و اجتماعي) است كه حاكي از شرحِ «فتح» و «پيروزي» سپاهي بر سپاه ديگر است. اين نوع از مكاتبات، شرحِ «تحقّق موهبت الهي»، «شكست دشمن» و «گزارش چند و چون وقايع» از سوي لشكر پيروز به مافوق (پادشاه يا خليفه) است. فتح‌نامه‌هاي منظوم زمينه‌اي براي به رخ كشيدن نيروي تهاجمي و توانايي نظامي است و از اهداف آن مي‌توان به ايجاد رعب و وحشت در دل دشمنان، تخويف مخالفان، ايجاد اشتهار براي ممدوحان و ... اشاره كرد. فتح‌نامه‌هاي منظوم داراي ساختاري كمابيش يكسان است كه در كامل‌ترين صورت آن مي‌توان چنين تقسيم بندي نمود: 1. تمهيدات 2. علل مبادرت به جنگ 3. وصف مسير لشكركشي 4. وصف حصار و قلعه‌هاي دشمن و ميدان كارزار 5. حصول پيروزي و وصف قلعه‌هاي بلاد مفتوحه 6. بازگشت از جنگ و ذكر غنائم حاصل از جنگ و تهنيت‌گويي. از آنجايي كه در دوره غزنوي(خصوصاً محمود) فتح‌نامه‌هاي قابل توجهي سروده شده و تا قرن‌ها مورد تقليد شاعران بوده است در اين مقاله تلاش بر آن است تا ساختار هنري فتح‌نامه‌هاي منظوم را با توجه به اشعارِ شاعرانِ دربار غزنوي مورد بررسي قرار دهيم.»