يقين در تفكر فارابي

معرفت‌شناسي فارابي مكتبي است يقين‌گرا؛ بدين‎معناكه معرفت غيريقيني را معرفت حقيقي تلقي نمي‌كند. يقين اجمالاً بر دو قسم است: يقين روان‌شناختي و يقين معرفت‌شناختي. يقين روان‏شناختي عمدتاً از سنخ اقناع است و از نظرگاه منطقي و فلسفي يقين به شمار نمي‌رود؛ اما يقين معرفت‌شناختي يقيني است كه از نظرگاه منطقي و فلسفي يقين به شمار مي‌رود و در تفكر منطقي و فلسفي فارابي به دو قسم است: خاص و عام. يقين خاص يا ضروري (مطلق و دائم) خصوصيت جاوداني و هميشگي دارد؛ اما يقين عام يا غيرضروري (غيرمطلق و غيردائم) ممكن است در برخي زمان‌ها زايل ‌شود؛ لذا يقين به معناي حقيقي فقط قسم نخست است. يقين در تفكر فارابي اولاً ناظر به مقام تصديق است و اگرچه تصديق از اقسام علم حصولي است، ديدگاه وي در باب يقين، ناظر به علم حضوري نيز مي‌باشد؛ چه دريافت‌هاي حضوري نيز مي‌توانند در قالب تصديقي و گزاره‌اي بيان يا حكايت يا تفسير شوند؛ ثانياً يقين در تفكر او از سنخ يقين عقلي است و چنين يقيني يا از طريق علم به احكام عقلي بديهي و يا از طريق قياس برهاني (مبتني بر احكام عقلي بديهي) حاصل مي‌شود. به نظر مي‌رسد مجموعاً ديدگاه‌ فارابي در مسئله يقين كاملاً متعهد به رويكرد عقل‌گرا، موجه و دقيق ا‌ست، اگرچه ممكن است با اين نقد مواجه شود كه او علي ‌رغم بررسي انواع و مراتب مختلف يقين حتي بررسي يقين در برخي ادراكات حضوري تبييني از كيفيت يقين در ادراكات شهوديِ عرفا [و اشراقيون] ارائه نكرده است.