مناسبات و كاركردهاي قدرت در رمان اجنحه الفراشه از محمد سلماوي (بر اساس الگوي كنشي گرماس و نظريه گفتمان ميشل فوكو)

تحليل گفتمان، گرايشي بين رشته‌اي در مجموعۀ دانشهاي علوم انساني و علوم اجتماعي است كه از اواسط دهۀ 1960م تا 1970م، ظهور كرده است. اين اصطلاح را نخستين بار زليگ هريس به كار گرفته و بر انواع مختلفي از روايي، قدرت و انتقادي اطلاق مي‌شود. در تحليل گفتمان توليد يا تقويت يك ايدئولوژي خاص، بررسي سطوح بالاتر جمله، نگاه علمي و كاربردي به متون، قدرت و غير آن مورد نظر است.اين پژوهش بر مبناي تحليل گفتمان روايي بر اساس الگوي كنشي و مربع معناشناختي گرماس ونظريه تحليل گفتمان قدرت ميشل فوكو تدوين شده است. بر اين اساس ابتدا با توجه به الگوي كنشي گرماس، ساختار داستان و ارتباط بين ساختار و متن بررسي و تبيين شد و سير تحول در فرآيند داستان بر اين اساس تبيين و مربع معناشناختي آن تدوين شد و سپس با توجه به نظريه گفتماني فوكو موضوع قدرت و بررسي ارتباطات ساختاري و كلامي آن در متن تبيين شد. نتايج حاكي از آن است كه نويسنده بر مبناي ساختار و پيرنگي دقيق سير تحول در داستان را به اشكال متنوعي بيان كرده و سير فعاليت كنشگران با توجه به اهداف پيش روي آنها مشخص شده است. در سير فعاليت كنشگران و مسير تحول آنها از يك سو و مربع معنايي رمان از سوي ديگر قدرت نقشي اساسي دارد. در اين رمان همچنين نويسنده به مناسبات قدرت، قدرت و مردم و ارتباطات بين آنها، نقش قدرت بر مردم و كنترل آنها پرداخته و با متني انتقادي بر عليه قدرت حاكم بر مصر به پا خواسته و با محكوم كردن نگاهي قدرتمندانه به مردم عادي و مشكلاتشان از آنها دفاع كرده است.