تاريخ فلسفه و الگوهاي آن

آيا ميتوان تاريخ فلسفه را از منظر الگوها نگريست؟ باعتقاد نوشتار حاضر با تأمل در تاريخ فلسفه ميتوان ردپاي الگوهايي را براي فيلسوفي و فلسفه‌ورزي آشكار ساخت. مراد از الگوي فيلسوفي بمعناي عام، قالبي تمثيلي است كه فيلسوف بلحاظ آن و در چارچوب و در محاكات با آن، فلسفه‌ورزي و فلسفه خود را شكل ميدهد. از ديدگاه اين نوشتار، مجموعه الگوهاي تاريخ فلسفه را ميتوان مورد طبقه‌بندي كلي قرار داد و سپس به توضيح اقسام هريك از آنها پرداخت. برحسب جريان تاريخ فلسفه و فعاليت فيلسوفان در آن، نخست ميتوان الگوهاي فيلسوفي را در سه دسته كلي الگوهاي خنثي نگر، مثبت نگر و منفي نگر دسته‌بندي كرد. مدلهاي آيينه‌يي (انعكاسي) و روايي (بازگويي) در دسته خنثي قرار ميگيرند. اما الگوهاي مثبت‌نگر، نخست در دو دسته مكانيكي و ارگانيكي قرار دارند كه در آن مدل دايرهالمعارفي مربوط به دسته نخست است و اما مدلهاي رياضي ـ درختي (دكارت)، رياضي ـ هندسي (اسپينوزا)، پازلي (هيوم)، معماري (كانت)، معماري ديالكتيكي (هگل)، معماري ارگانيكي كل‌گرايانه (شوپنهاور)، معماري پديدارشناختي(هايدگر در وجود و زمان) و معماري منطقي (ويتگنشتاين متقدم) را ميتوان در دسته دوم قرار داد. مدل درمانگر (ويتگنشتاين متأخر) و فلسفه‌هاي پست مدرن را ميتوان در ذيل الگوهاي منفي‌نگر لحاظ كرد.