بررسي مدل صدرايي «گزينش عقلاني» به‌عنوان روشي براي «تبيين» كنش‌هاي انساني

تبيين و كشف علل و عوامل شكل‌گيري كنش‌هاي انساني، از مهم‌ترين مسائل علوم انساني است. فيلسوفان علم، مدل‌هاي مختلفي براي علت‌كاوي در علوم اجتماعي و انساني بيان كرده‌اند. «گزينش عقلاني»، يكي از مشهورترين‌ انواع تبيين است كه در قالب روش‌ها و مدل‌هاي مختلفي بيان شده است. اين مقاله، به دنبال پاسخ به اين سؤال است: «مدل گزينش عقلاني بر اساس حكمت صدرايي چگونه است؟ آيا مي‌توان آن را به‌عنوان مدلي موجه و كارآمد در تبيين كنش‌هاي انساني به كار گرفت؟». بدين‌منظور، ابتدا با استفاده از روش توصيفي - تحليلي به تشريح و ترسيم مدل صدرايي انتخاب عقلاني، به‌عنوان روشي براي تبيين كنش‌هاي انساني پرداخته است و در ادامه با استفاده از روش تحليلي- انتقادي، به بيان ضعف‌ها و نقص‌هاي اين مدل مي‌پردازيم و نشان مي‌دهيم كه مدل صدرايي مثل ساير مدل‌هاي تبيين عقلاني، به دليل غفلت از عوامل بيروني، ساختاري و زمينه‌اي كنش‌هاي انساني و همچنين به دليل علت‌تامه پنداشتن علل ناقصه و نگاه خطي و يك سويه در تحليل كنش‌هاي انساني، نمي‌تواند مدلي جامع، موجه و كارآمد براي تبيين كنش‌هاي انساني به‌شمار آيد.