«قدرت تامه» شرط انشاء، فعليت يا تنجز؟

قدرت از شرايط عامه تكليف محسوب مي‌گردد كه گاه به لحاظ عجز از جمع امتثال بين تكاليف در نظر گرفته مي‌شود و از آن به عنوان قدرت تام (قدرت شرعي) نام برده مي‌شود. پرسش اين است كه عجز از جمع بين دو تكليف در مقام امتثال در چه مرحله‌اي از مراحل حكم (انشاء، فعليت و تنجز) تأثير دارد. در اين خصوص سه مسلك عمده در بين اصوليان شكل گرفته است: مرحوم آخوند و شهيد صدر قائل‌اند كه قدرت شرعي، شرط براي مرحله انشاء است، مرحوم نائيني قدرت شرعي را مربوط به مرحله فعليت مي‌داند؛ امام خميني، شيخ حسين حلي و محقق تهراني برآنند كه قدرت شرعي محدد مرحله تنجز است و در دو مرحله سابق اثري ندارد. در اين جستار، ضمن بيان نظرات و تقريرات مختلف در مورد مسالك سه‌گانه و بيان اشكالات مربوط به هر يك از اين نظرات، به اين نتيجه رسيده‌ايم كه اوّلاً در قدرت عقلي بايد در مرحله جعل و انشاء تصرف نمود و اين مرحله را محدود كرد زيرا خطاب مطلق نسبت به عاجزين، داراي عنوان داعويت و زاجريت نيست و به تكليف ما لا يطاق و لغويت مي‌انجامد؛ ثانياً قدرت تامه و شرعي كه همان جمع بين دو تكليف متزاحم است در مرتبه تنجز دخيل است ؛چراكه در موارد تزاحم، سيره عقلا بر آن است كه تكاليف را متوجه خود مي‌بينند و در پي علاجي در مقام امتثال برمي‌آيند.