تحول فهم نهادي برنامه درسي: از عملياتي به عملي

برنامه درسي يك نهاد است و از قضا ممكن است به دليل همين نهاد بودن و حاكميت الگوهاي رفتاري خاص و عادات تثبيت‌شده در آن، دچار عارضه ي فراموشي شويم. فهم نهادي از برنامه درسي به دليل نهادي شدن برنامه درسي و عمل برنامه‌ريزي درسي خواه ناخواه با ماست؛ اما، لازم است فراموش نكنيم، همين فهم نهادي از برنامه درسي، بر اساس جهت‌گيري ها و تأكيدهاي ما دستخوش تغيير و تحول مي‌گردد. عمليات‌گرايي در شكل لجام‌گسيخته ي خود، صرفاً يك جلوه از رويارويي با نهادي چون برنامه درسي و البته جلوه غالب آن است. ما به سامان و انگاره‌اي بديل نياز داريم، تا بتوانيم خود را از عوارض عمليات‌گرايي افراطي در مواجهه با نهاد برنامه درسي در همه سطوح و البته در سطح ملي رها سازيم. هدف مشخص ما در اين مقاله، آگاهي يافتن از تحول فهم نهادي برنامه درسي از «عملياتي» به «عملي» و اصلاح فهم خود با توجه به امكانات بي‌بديل ديدگاه عملي است. بايد تأكيد كنيم، هر دو گرايش مورد مطالعه ي ما با اتخاذ رويكرد عملي به برنامه درسي شكل گرفته است. اما عملي بودن در يكي به «عمليات‌گرايي» و در ديگري به «عملي» انجاميده است. در واقع، مسئله ي اصلي تعيين ويژگي ها و آزمودن قابليت هاي مغفول و ناانديشيده ديدگاه عملي شواب و رويكرد عملي به برنامه درسي است. به اين منظور، نخست به نحوه شكل‌گيري دو رويكرد «عمليات‌گرايي» و «عملي» در مطالعات برنامه درسي مي‌پردازيم، سپس امكان تحول فهم خود از برنامه درسي را بر اساس امكانات نظريه عملي، به ويژه عمل تأملي مورد آزمون قرار خواهيم داد.