هندسه‌ي زباني سوره‌ي حمد

سخن از ساختار زباني سوره‌ي حمد جدا از مسايل گسترده‌ي تفسيري كه در تاريخ فرهنگ ديني پررنگ و ارج است، جستاري روش‌مند را با رويكردهاي نوين در حوزه‌ي زبان و ادب ارايه مي‌نمايد. خاستگاه اين روش همان‌جايي است كه به‌جاي تفصيل، اجمال را برمي‌گزيند و به‌جاي ساختارهاي انتزاعي و ذهني از هندسه‌ي حسي و عيني پرده برمي‌دارد؛ يعني بناي اين نوشتار بر اساس طرحي از سه حوزه‌ي سپاس و ستايش و نيايش است كه قطعاً در ساختار زباني سوره‌ي حمد ديدني و آموختني است. بي‌گمان با روشن‌شدن پيكره‌ي زباني سوره‌ي حمد دلايل برتري و نيكومنظري اين سوره و پايگاه آن در گفتمان دين‌مدارانه و نقش بي بديلش در راز و نياز و نماز آشكارتر مي‌گردد. نخستين تجلي‌گاه اين هندسه‌ي زباني در آيه‌ي تسميت يا بسم اﷲ الرّحمن الرّحيم است كه سپاس يزدان با نيايش درهم مي‌آميزد و گفتار و رفتار دين‌باوران را سامان مي‌بخشد. شش درنگ اين مقاله همه پيرامون شرح سه ضلع اثرگذار در بافتار معنايي و زباني سوره‌ي حمد است كه‌يك به‌يك در چهارچوب اندوخته‌هاي زبان عرفان و عرفان زبان از راه مي‌رسند و ادب‌پژوهان را مخاطب خويش قرار مي‌دهند.