بلاغت زيباشناسي و معناگريزيِ «هيچانه‌ها» در ادبيات عاميانۀ كودكان

The aesthetics of rhetoric and semantic deviation in children folk literature

هيچانه ­ها، اشعاري هستند كه به ­سببِ گريز از اصول و قواعد ادبيات نوشتاري رسمي، از ادبيات شفاهي و عاميانه سرچشمه مي­گيرند و آميزه­اي از بازي­هاي كلامي و موسيقايي به­ شمار مي­روند كه به­ ظاهر، حاوي پيامي نيستند. هيچانه ­ها با اينكه بي ­معنا به ­نظر مي­رسند؛ اما سرشار از حركت و رويدادند. مفاهيمِ به ­هم پيوسته هيچانه ­ها و خيال­انگيزي بسيارشان، دنيايي پر از هيجان را براي كودك به ­تصوير مي­كشد؛ دنيايي كه قاعده و قانوني ندارد و مانند تخيل كودكان به هر­جا كه دلش بخواهد سر مي­زند و از هر چيزي كه بخواهد قصه ­اي مي­سازد. اين پژوهش به ­ياري گردآوري داده­ ها به ­روش كتابخانه­ اي و بر پايه تحليل داده­ ها، عمدتاً به­ صورت كيفي و روش استدلالي استقرايي، با بررسي «بلاغت زيباشناسي»، از­جمله هنجارگريزي زباني و نحوي، مشاركت حسي، آهنگين بودن، خيال­پردازي­هاي نامتعارف، وارونگي تصوير، تصويرسازي­هاي فرا­ واقعيتي، پويا­سازي و جان­بخشي به اشيا، بي­زماني و بي­ مكاني و نيز «بلاغت معناگريزي»، از­جمله معنا­ستيزي، حتي بي­معنايي، فقر انديشه و تكرار محتوا به تحليل هيچانه ­ها مي­پردازد. نتايج تحقيق نشان مي­دهد، هيچانه­ ها اشعاري پويا و زنده در عرصه ادبيات عاميانه هستند كه متناسب با شرايط زماني و مكاني، تغيير و تحول مي­يابند و ويژگي­هاي بلاغي زيباشناسي و معنايي آن­ها، بيشتر در ساختارهاي زباني و فرم نمود پيدا مي­كند و هنجارشكني در حوزه هم­نشيني و جانشيني از مهم­ترين ويژگي آن­هاست. معناگريزي نيز از ويژگي­هاي جدايي ­ناپذير هيچانه ­ها به ­شمار مي­رود.

Due to their deviation from the principles and rules of formal written literature, nonsense are the poems driving from oral and popular literature, and are a mixture of verbal and musical games that seem to have no message. Although seemingly meaningless, nonsense are full of movement and events. The interconnected notions of nonsense and their imaginative images portray a world full of enthusiasm for children, a world without rules, like the imagination that makes up for everything it wants. In order to analyze nonsense, this study uses data collection by the library method and is based on data analysis, primarily qualitative and inductive reasoning, by examining "aesthetic rhetoric," including linguistic and syntactic deviation, synesthesia, rhythmic pattern, unusual imagination, image inversion, surreal imagery, personification, animation without any temporality and spatiality, the aesthetics of deviation even with the conflict of meaning and repetition of content. The results show that nonsense are dynamic and living poems in the field of folk literature that change and adapt to temporal and spatial conditions and that their aesthetic and semantic rhetorical traits are more expressed in linguistic structures and forms. It should be noted that the semantic deviation is their proper and inseparable character at syntagmatic and paradigmatic levels.