مقايسه تطبيقي اعيان ثابته و وحدت وجود در انديشه هاي عرفاني عطار و ابن عربي

موضوع و مفهوم اعيان ثابته و وحدت وجود، انديشه‌هاي محوري عرفان عطار و ابن عربي را تشكيل مي‌دهند. اين نوشتار بر آن است تا بر اساس مكتب امريكايي ادبيات تطبيقي، وجوه تشابه انديشه‌هاي مذكور را از منظر كهن‌الگوها بررسي نمايد. مطابق نتايج، عطار و ابن عربي در مقوله‌هاي اعيان ثابته و وحدت وجود اشتراك دارند. ﻻﻳﻪﻫﺎﻯ ﺯﻳﺮﻳﻦ اين تشابه را مي‌توان در ضمير ناخودآگاه جمعي و كهن‌الگوي خويشتن دانست. سيمرغ يا اعيان ثابته همان نمونه خداگونه و آغازين در آفرينش موجودات هستند كه بيانگر نخستين تجلي و مظهر اسماء الهي‌اند و به همين جهت ارزشمندند و يگانگي با آن بيانگر غايت رشد انسان است. اما به تناسب تفاوت در محيط فرهنگي، هر يك از شخصيت هاي مذكور ابتكاراتي داشته‌اند: ابتكار ابن عربي را مي‌توان در وضع اصطلاح اعيان ثابته با دو تجلي فيض اقدس و فيض مقدس دانست و ابتكار عطار آن است كه در تناظر انسان و جهان از جنبه جزئي تمثيل ابتكاري "ذره و خورشيد" و "ذره و عالم" را در مقابل تمثيل تكراري فلسفي اندام وارگي جهان ابن عربي ابداع كرده است و از جنبه كلي هم تمثيل جامع تناظر سي‌مرغ با سيمرغ را خلق نموده است كه حاوي انديشه عرفاني وحدت وجود با زير مجموعه‌هايي چون وحدت در كثرت، تفاوت جزئي جهان سايه‌اي و مثالي، تناظر جهان سايه‌اي و مثالي، كمال گروهي سالكان و شعور كيهاني است و همه زير مجموعه‌هاي مذكور در عرفان ابن عربي نيز وجود دارند كه بيانگر يگانگي انديشه هاي بشري است.