تعبد و تعقل در احكام شرعي از ديدگاه مذاهب اسلامي

مراد از تعبد آن است كه احكام معناي غيرمعقول، و مراد از تعقل آن است كه احكام معناي معقول داشته باشند. در خصوص تعبدي يا تعقلي بودن نصوص دو نظريه وجود دارد: نخست اينكه نصوص تعبدي هستند و تفسير مضيق دارند. دوم اينكه نصوص تعقلي هستند و از تفسير موسع برخوردارند. براساس قواعد اصولي، اصالت در غيرعبادات بر تعليل است و در عبادات بر تعبد. عبادات از جمله مصاديق احكام تعبدي، و معاملات از جمله مصاديق احكام تعقلي است. در بخش حدود و تعبدي يا تعقلي بودن آن، براساس پژوهش انجام گرفته، از سوي فقها تصريحي صورت نگرفته است. اين تحقيق با استفاده از منابع كتابخانه‌اي و با روش توصيفي ـ تحليلي و با هدف مشخص نمودن مصاديق احكام تعبدي و تعقلي و مفاد اين تقسيم بندي و بررسي تطبيقي آنها از ديدگاه مذاهب خمسه و نتيجه مترتب بر آن، سامان يافته است. يافته‌هاي تحقيق نشان مي‌دهد كه در احكام عبادات، جنبه تعبد غالب است و اصل بر تعبد است، اما در غير آنها، اصل بر تعليل يا همان تعقل است.