ملاك حد و تعزير از منظر فقه مذاهب اسلامي

در نظام كيفري اسلام دوگونه مجازات وجود دارد كه يكي حدّ و ديگري تعزير ناميده شده است. با توجه به تفاوت‌هايي كه در احكام و آثار مجازات حدّي با مجازات تعزيري وجود دارد، ارائه ملاكي براي تشخيص و تعيين هريك از آن‌ها ضروري به نظر مي‌رسد. با جستجو در منابع اصيل فقهي مذاهب اسلامي، شش نظريه دراين‌باره، به دست مي‌آيد. در اين ميان، جمهور فقها(به‌جز حنفيه) ملاك و مبناي خود را براي اين تقسيم‌بندي، قرآن و روايات ذكر كرده‌اند، يعني جرائمي را كه در قرآن و سنّت براي آن‌ها مجازاتي مقدر شده، تحت عنوان حدّ و جرائمي را كه مجازاتشان تعيين نشده است، تحت عنوان تعزير قرار داده‌اند. حنفيه ملاك اين تقسيم‌بندي را قرآن و جرائم ذكر شده در روايات را با هر اوصافي تعزيري مي‌دانند. از آنجا كه منابع روايي نزد فقهاي مذاهب اسلامي يكسان نيست، جرائم حدّي و تعزيري‌ نزد آنان مانند يكديگر نبوده و تفاوت‌هاي زيادي دارد. اين نوشتار با استفاده از منابع كتابخانه‌اي و با روش توصيفي، تحليلي در پي پاسخگويي به اين سؤال است كه ملاك تشخيص مجازات حدّي از تعزيري چيست؟ اين مقاله ضمن اشاره به اقوال مذاهب مختلف اسلامي و مقارنه بين آن‌ها، بر اساس گفتاري از امام علي7و نيز ساير روايات، ملاك شناخت حدّ از تعزير را قرآن و سنت معرفي مي‌كند.