جريان‌شناسي مطالعات تاريخ قرآن در غرب (با رويكرد انتقادي به جريان شكاكيت نوين)

تا دهۀ 1970م. قرآن در مطالعات تاريخي غرب، كتابي بود براي بازسازي تاريخ نزول وحي و تدوين قرآن در قرن اول هجري. با انتشار كتاب مطالعات قرآني ونزبرو و هاجريسم از كرون و كوك، جريان شكاكيتي شكل يافت كه قرآن را منبعي براي تاريخ ادبيات عرب از ميانۀ قرن دوم به‌شمار مي‌آورد. در اين مقاله به روش تحليل تاريخي از جريان‌شناسي اين­گونه مطالعات بحث به­ميان آمده، مسئله و مفروضات كلّي آن­ها مطرح شده و به مهم‌ترين انتقادات بر جريان شكاكيت نوين اشاره شده است. پيش از جريان شكاكيت در اصالت تاريخي قرآن، مي‌توان از چهار رهيافت توصيفي، نقد منبع، نقد سنت و رهيافت شكاكيت در منابع اسلامي نام برد. سپس آراي تجديدنظرطلبان و شكاكان نوين مطرح شد كه تدوين قرآن را از نيمۀ قرن دوم مي‌دانند و گزارش‌هاي منابع اسلامي را «تاريخ نجات» فرض مي‌كنند. محققان در نقد آراي شكاكان، به كتيبه‌ها، مصاحف قرآني و سكه‌هاي نويافته استناد كرده‌اند. در اين مقاله، افزون بر اين منابع، بر دو روش ديگر در نقد بر شكاكان، يعني تحليل اسناد ـ متن دربارۀ روايات و نياز به پيش‌فرض توطئه يا اجماع گسترده، تأكيد شده است.