ويژگي‌هاي كاني‌ شناسي و زمين ‌شيميايي نهشته بوكسيتي سياهرودبار، استان گلستان، شمال ايران

Mineralogical and geochemical characteristics of the Siahrudbar bauxite deposit, Golestan Province, north of Iran

نهشته بوكسيتي سياهرودبار در 25 كيلومتري جنوب غربي شهرستان علي آباد كتول در استان گلستان واقع شده است. اين نهشته در بين سنگ آهك ترياس (سازند اليكا) و ماسه‌سنگ ژوراسيك (سازند شمشك) قرار دارد. بررسي­ هاي كاني‌شناسي نشانگر حضور كاني‌هاي اصلي چون دياسپور، هماتيت، آناتاز، كائولينيت و شاموزيت هستند كه توسط كاني‌هاي فرعي مانند بوهميت، گوتيت، روتيل، كلسيت، مسكويت، كلينوكلر و كوارتز همراهي مي‌شوند. محاسبات ضريب غني‌شدگي نشان داده است كه فرآيندهاي بوكسيتي­شدن با غني‌شدگي عناصري چون Al، Fe، Ti،V، Cr،Co ، Ni، Ga، Th، U، Y، Zr، Ta، Nb، Hf و REE‌ها همراه بوده‌اند. در حاليكه، عناصري مانند Si، Mg، Na، K، P، Ba و Rb از نيمرخ آبشويي شده و دچار تهي‌شدگي شده­اند. افزون بر اين، عناصري چون Ca، Mn، Sr و Cs بطور بخشي هم آبشويي و هم تثبيت را تجربه نموده ­اند. بر اساس نتايج بررسي‌هاي زمين‌شيميايي، تغييرات pH و Eh محلول‌هاي هوازده كننده، فرآيند جذب سطحي، حضور مواد آلي، عملكرد سنگ بستر كربناتي به عنوان يك سد زمين ­شيميايي، حضور در كاني‌هاي مقاوم و تثبيت در فازهاي كانيايي نوشكل نقش مهمي در توزيع عناصر جزئي و خاكي نادر در كانسنگ­ هاي مورد بررسي ايفا نموده‌اند. بررسي ضرايب همبستگي ميان عناصر نشان مي­دهد كه كاني‌هاي نوشكل فسفاته را مي‌توان بطور عمده به عنوان ميزبان احتمالي عناصر خاكي نادر در نظر گرفت.

The Siahrudbar deposit is located about 25 km southwest of Aliabad-Katool city in the Golestan Province, north of Iran. This deposit lies between the Triassic limestone (Elika Formation) and Jurassic sandstone (Shemshak Formation). Mineralogical studies indicate the presence of major minerals such as diaspore, hematite, anatase, kaolinite, and chamosite accompanied by minor minerals such as boehmite, goethite, rutile, calcite, moscovite, clinoclar, quartz, and tridymite. Calculation of enrichment factor showed that the bauxitization processes at Siahrudbar were accompanied by enrichment of elements such as Al, Fe, Ti, V, Cr, Co, Ni, Ga, Th, U, Y, Zr, Ta, Nb, Hf, and REEs. While elements such as Si, Mg, Na, K, P, Ba and Rb were leached out of the profile and suffered depletion. Futhermore, elements like Ca, Mn, Sr and Cs experienced both partial leaching and fixation. Based on the results of geochemical studies, changes in pH and Eh of the weathering solutions, adsorption, presence of organic matter, function of carbonate bed rock as a geochemical barrier, existence in resistant minerals, and fixation in neomorph mineral phases played crucial role in distribution of the trace and rare earth elements in the studied ores. Consideration of the correlation coefficients among elements demonstrated that the neomorph phosphate minerals can be conceived as the potential host of rare earth elements.