كاربردهاي گروتسك در داستان‌هاي عاميانه با تكيه بر اسكندرنامۀ نقّالي

با تأسيس حكومت صفوي، ايران وارد مرحلۀ جديدي از تاريخ و ادبيّات شد. توجّه خاص به فرهنگ عامّه در اين دوره سبب رواج ادبيّات و قصّه­هاي عاميانه گرديد. پرداختن به قصّه­هاي عاميانه در اين دوره، تنها به قصد سرگرمي و حفظ ارزش­هاي قومي و وقايع تاريخي نيست، بلكه بازتاب وقايع سياسي، اجتماعي، مسائل اخلاقي و انتقاد از حكمرانان جامعۀ عصر صفوي­ در قالبي طنزگونه است. اين داستان­ها عموماً در قهوه‌خانه­ها و فضاي عمومي- كه مسائل اخلاقي در آن رعايت نمي­شد- روايت­مي­گرديد. اغراق، تضاد و تعارض، آميختگي عناصر انساني و حيواني، زبان توهين­آميز، دشنام، نفرين و قسم از ويژگي­هاي عمدۀ اين قصّه­هاست كه آن­ها را در ژانر گروتسك قرارمي­دهد. در اين مقاله نويسندگان پس از بيان تعريف گروتسك و مشخّصه­هاي آن با روش توصيفي- تحليلي و جمع­آوري يافته­ها به شيوۀ كتابخانه­اي و اسنادي به بررسي اين­گونه در ادبيّات عاميانه با تكيه بر قصۀ اسكندرنامۀ تحرير نقّالي پرداخته و به اين نتيجه رسيده­اند كه ناقص­الخلقگي شخصيت­ها؛ مسخ، ازريخت­افتادگي، ظاهر نابهنجار و مشمئزكننده، همچنين اغراق، تضاد و تعارض، زبان توهين­آميز، نفرين و شكنجه از مضامين گروتسكي اين اثر است و به­نظرمي­رسد كاركرد آن بيان وقايع زمانه و انتقاد از آن است.