نقد و بررسي استدلالات حكيمِ سبزواري در اثبات مسئله اتّحاد عاقل و معقول

Review and Survey the wisdom of Sabzevari's arguments in proving the issue of identity of subject and object

حكيم سبزواري كه از مدافعينِ مسئله اتّحاد عاقل و معقول است علاوه بر شرح و تقريرِ براهينِ صدرالمتألّهين خود، براهيني را در اثباتِ اين مسئله اقامه كرده است. در اين پژوهش سه برهانِ مادّه و صورت؛ تجرّد معقول؛ و تبديلِ مشتقّ به مبدأ كه از براهينِ ابتكاري وي مي باشند، موردِ نقد و ارزيابي صوري و مادّي قرار گرفته اند. برهان مادّه و صورت دچار مصادره به مطلوب است كه در آن اصلِ مدّعا در برهان اخذ شده است. بُرهان تجرّد معقول، مخدوش و اساساً باطل است؛ زيرا در مقدّمه سوّم اين برهان خلط فاحشي ميانِ حملِ اوّلي و حملِ شايع رُخ داده است. در بُرهانِ سوّم نيز تبديل عاقل و معقول به عقل به معناي اتّحادِ آن دو نخواهد بود. بنابراين، هيچ يك از سه برهان، در جهتِ اثباتِ مدّعاي اتّحاد عاقل و معقول تامّ نيست و توانائيِ اثباتِ مدّعا را ندارد. صورت بندي براهين و نقدها همگي نو و حاصلِ تامّلاتِ نگارندگان مي باشد.

no abstract