بررسي توصيه‌هاي عام و خاص (وصيت‌نامه) در ساقي‌نامه‌ها (بر مبناي تذكرۀ ميخانه، پيمانه، ساقي‌نامه‌سرايان آذربايجان و ساير ساقي‌نامه‌ها)

ساقي‌نامه‌ها از انواع ادبي غنايي هستند كه شاعر در آن‌ها ابياتي خطاب به ساقي، مغنّي و مطرب سروده، از او طلب باده و نواختن ساز و سرود مي‌كند. سرايندگان در اين نوع ادبي، علاوه بر مضامين خمري و ميخانه‌اي و توصيف‌ باده، جام، ساقي و... مضاميني ديگري دربارۀ دنياي فاني و بي‌اعتباري مقام و منصب ظاهري، ناهنجاري روزگار، دورويي مردم زمانه و... نيز آورده‌ و در ضمن آن‌ها كلمات حكمت‌آميز هم افزوده‌اند. يكي از مفاهيم پركاربرد و موضوعات مهم در ساقي‌نامه‌ها نكات اخلاقي و تعليمي و عبرت‌آموز است. نگارندگان در اين جستار، توصيه و وصيت‌نامه در ساقي‌نامه‌ها را بررسي مي‌كنند. اين پژوهش با شيوۀ توصيفي‌تحليلي و با استفاده از منابع كتابخانه‌اي، به بررسي و تحليل موضوع توصيه به‌شكل عام و وصيت‌نامه به‌شكل خاص در ساقي‌نامه‌ها پرداخته است. بررسي‌ها نشان از آن دارد كه سفارش و توصيۀ عام در اين نوع ادبي شامل اندرزها و پندهاي اخلاقي (اعم از سفارش به انجام فضايل و نيكي‌ها و ترك رذايل و بدي‌ها) عرفاني، خيامي و كشورداري است. توصيه‌هاي خاص (وصيت‌نامه) كه مراد از آن سفارش‌هايي در سياق وصيت‌نامۀ شرعي با بياني اديبانه است نيز در شعر برخي از ساقي‌نامه‌سرايان چون ملاهادي سبزواري و والي كرماني و محمدحسن سهايي وجود دارد كه سرايندگان در آن‌ها سفارش به امور مربوط به مرگ و خاك‌سپاري را در فضايي ميخانه‌اي به تصوير كشيده‌اند.