واژه‌شناسي خويشاوندي در قرآن

پيوندهاي خويشاوندي و روابط خانوادگي، گستره وسيعي از آيات قرآن را به خود اختصاص داده و در زمينه‌هاي مختلفي فقهي، تاريخي و اجتماعي مطرح شده و محمول احكام بسياري درخصوص محرميت، ارث، احسان و انفاق، ازدواج و طلاق و غيره قرار گرفته است. پژوهش حاضر عهده‌دار شناخت واژگان حوزه خويشاوندي در قرآن و تبيين دلالت آن واژگان بر انواع روابط و پيوندهاي خويشاوندي از خلال مطالعه آيات قرآن و با تكيه بر اقوال لغويون و نظرات مفسران قرآن كريم است. واژگان به‌كار گرفته شده در قرآن كريم جهت توصيف روابط خويشاوندي از حيث كميت، وسعت و دوري و نزديكي عبارت‌اند از: «اهل، آل، عشيره، رهط، فصيله، قبيله، شعب و قوم» و نيز واژه‌هاي «قربي و ارحام.» در ميان واژگان مذكور، واژه «اهل» كوچك‌ترين واحد خويشاوندي و واژه «شعب» بزرگ‌ترين واحد خويشاوندي را نشان مي‌دهد. بدين معنا كه واژه «اهل» ظهور در معناي خانواده فرد داشته و به ترتيب واژه‌هاي «آل، عشيره، رهط و فصيله» گستره وسيع‌تري از خويشاوندان را در برمي‌گيرند. واژگان «قبيله و شعب» اشاره به حوزه وسيع خويشاوندي در طبقات انساب عربي داشته و بيانگر روابط نسبي دور، پيچيده و البته ادعايي ايشان است. دلالت واژه «قوم» بر معناي خويشاوندي دلالتي تضمني است و در قرآن كريم در معناي خويشاوندي نيز استعمال شده است. همه واژگان مذكور توصيفگر روابط نسبي در ابعاد مختلف بوده و درخصوص «عشيره، رهط و فصيله» به «اقارب نزديك پدري فرد» اطلاق مي‌شوند.

This article has no abstract