تأثير امتياز نفت شمال در روابط ايران و شوروي

در تاريخ روابط ايران با روسيه شوروي موضوع امتياز نفت شمال از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است. هنگامي كه پنج استان شمالي ايران از قرارداد دارسي مستثني شد و انگليسي‌ها امتياز نفت جنوب را بدون هيچ مشكلي بدست آوردند، از آن زمان روسيه و بعد شوروي نيز در تلاش براي بدست آوردن امتيازات مشابهي در ايران بوده است. بعد از اشغال ايران در جريان جنگ جهاني دوم بوسيله متفقين شوروي درصدد كسب امتياز نفت شمال برآمد . اما با تصويب مجلس شوراي ملي ايران مبني بر عدم واگذاري هرگونه امتياز نفتي، شوروي‌ها،در اين هدف ناكام ماندند هرچند مشكلاتي در اوضاع داخلي ايران ايجاد كردند. موضوع درخواست امتياز نفت شمال به كشمكش بزرگ در روابط ايران و شوروي تبديل شد. شوروي هرگز راضي نمي شد كشورهاي قدرتمند غربي چون آمريكا و انگلستان به بهانه استخراج نفت به مرزهاي اين كشور نزديك شوند. دست يابي به نفت شمال ايران قدرت اقتصادي شوروي در بازارهاي بين المللي و در رقابت با رقباي غربي را افزايش مي‌داد. ايران نيز با امتياز نفت شمال، اهداف خاص خودش را دنبال مي كرد. دولت ايران كه معمولا تحت فشار روسيه و انگلستان بود. دروهله اول سعي مي كرد با پيشنهاد واگذاري امتيازنفت شمال به شركتهاي آمريكايي ضمن كاستن از مشكلات اقتصادي خود، از فشار شوروي و انگلستان نيز رهايي يابد. ضمن اينكه كشاندن پاي‌قدرت سوم به ايران مي توانست شرايط را براي ايران در رقابتهاي بين المللي تعديل نمايد. در نتيجه عليرغم تمايل‌به واگذاري امتياز نفت شمال به شركتهاي آمريكايي و انگليسي، با درخواست شوروي مخالفت نمود.

this article has no abstract