تحليل ميرداماد از معقول ثاني و رابطة آن با اعتباري انگاري وجود

فاقد عنوان لاتين

ميرداماد براي اولين بار مفاهيم معقول دوم را به نحوي تعريف يا تفسير مي كند كه با ويژگي‌هاي مفاهيم فلسفي سازگار بوده و آنها را در بگيرد. در تعريف ميرداماد، معقول‌هاي اول مفاهيمي هستند كه به امور متمايز و عيني در عالم واقع دلالت دارند و در مقابل معقول‌هاي دوم منطقي و فلسفي مابه ازايي در عالم واقع ندارند و به هيچ امر عيني مستقل و متمايزي اشاره نمي‌كنند. در نظريه ميرداماد معقول دوم بودن يك مفهوم معادل اعتباري بودن و مابه‌ازاي عيني نداشتن و معقول اول بودن معادل اصيل بودن و عيني بودن مدلول آن است. از ديدگاه او مفاهيم ماهوي و نسبت‌ها و لوازم سلبي و ثبوتي آنها معقول اول و مفهوم وجود هم معقول دوم شمرده مي‌شود. در واقع اعتباري بودن وجود به معناي معقول دوم بودن مفهوم وجود و اصالت ماهيت به معناي معقول اول بودن مفاهيم ماهوي است. تعريف ميرداماد از معقول هاي دوم با تعريفي از معقول دوم كه بر اساس تقدم دلالت بر امر عيني و بالذات خارجي صورت گرفته، شباهت بسياري دارد. نظريه ميرداماد با دشواري‌هايي در زمينه مواجه است كه ناشي از عدم توجه به معاني و اعتبارات گوناگون وجود و معقول دوم شمردن همه آنها است. نظريه او در مورد توجيه امكان حمل وجود به واجب الوجود نيز با تعارضاتي مواجه است.