بازسازي و تحليل انتقادي «مدل فهم دين» در انديشه علامه مجلسي

فاقد عنوان لاتين

علامه محمدباقر مجلسي، از بزرگ‌ترين احياگران حديث شيعه و از مروّجان كم‌نظير و پر توفيق كلام اماميه در مكتب فكري اصفهان به شمار مي‌آيد. قطع‌نظر از ابتكارات و خدمات فقهي و حديثي اين عالِم شيعي، منظومه معرفتي او با دستاوردهاي كلامي و دين‌شناختي ماندگاري عجين است. اما متأسفانه اين ساحت از انديشه مجلسي نسبت به ساحت روايي و حديثي آن، كمتر مورد عنايت محققان واقع‌شده است. نظر به اين خلأ پژوهشي، نوشتار حاضر بر آن است تا با الهام از آراء و مباني فكري و روشي علامه مجلسي، به بازسازي و ارائه مدل فهم دين، در انديشه كلامي او بپردازد. بازخواني و تحليل انتقادي مؤلفه‌ها و عناصر معرفتي اين مدل از قبيل: اخبارگرايي و تقدّم‌انگاري نقل بر عقل، توجه به پارادايم و فضاي پيراموني صدور متن و كلام، لزوم وفاداري به متن با رويكرد حداقلي در أخذ تأويل به مثابه روش، واقع نمايي عُرفي زبان دين، و اصل كنترل آگاهانه پيش‌فرض‌ها در فرايند فهم، از مهم‌ترين يافته‌هاي اين پژوهش محسوب مي‌شوند. اما از آنجاكه الگو و اسلوب اخبارگرايي مجلسي، خالي از كاستي‌هاي روش‌شناختي نبوده، نگارنده در رفع اين نقيصه و تكميل و تنقيح مدل ادراكي وي، أخذ رويكرد برهاني و اصل حجيت و اعتبار عقل را به عنوان يكي از مؤلفه‌هاي اساسي در منطق فهم دين، پيشنهاد و تبيين نموده است.