منشأ يابي ماسه‌ هاي بادي با استفاده از كاني‌شناسي و مورفوسكوپي دانه‌هاي ماسه (مطالعة موردي: قوم تپه صوفيان- شمال درياچه اروميه)

در قسمت ‌هاي شمال غرب حوضه آبريز درياچه اروميه در بخش قوم تپه صوفيان، تپه‌هاي ماسه ‌اي به‌صورت محدود قابل مشاهده است كه پس از بررسي‌ هاي علمي صورت گرفته علت اصلي شكل‌ گيري آن ‌ها برآيند فعاليت بادهاي غالب و ماسه ‌هاي ريزدانه است. هدف غايي اين تحقيق بررسي كاني‌شناسي در منشأ يابي و تحليل مقطع تپه‌هاي ماسه‌اي در قم تپه صوفيان است. با توجه به اهميت تحليل آماري باد در منطقه، آمـار بـاد 2 ايستگاه پيراموني اخذ و از طريق ترسيم گلبادها، تجزيه ‌وتحليل شده است. تغيير راستاي وزش فصلي اين بادها در محدوده مورد مطالعه، نتيجه تأثير شرايط كم‌فشار حاكم در چاله درياچه اروميه و دشت تبريز است. اقليم خشك و نيمه‌خشك، فقر پوشش گياهي و همواري نسبي سطح زمين از مهم ‌ترين عـواملي هستند كه باعث غلبه فرايندهاي فرسايش بادي در منطقه قوم تپه شده‌اند. ماسه ‌هاي نمونه‌برداري شـده از 5 مقطع، از طريق آزمايش‌ هاي XRF و XRD تجزيه‌وتحليل شده است و درصـد زيـاد كاني‌هاي آذريـن (كـاني سنگين) در نمونه‌ها، زياد بودن ميانه قطر نمونه‌ها (293 ميكرون)، رابطه ميانگين قطر ذرات بـا فاصـله حمـل (كمتـر از 20 كيلومتر)، ضرايب گردشـدگي نيمـه زاويه‌دار در اكثـر نمونه ‌ها مورد تائيد است. همچنين نمونه‌ ها برآيندي از حمل آن‌ ها توسط باد و آب بوده و نشان‌ دهنده ارتباط منطقي مورفوسكوپي دانه ‌هاست به دليل فاصله زماني حمل با منشأ رسـوبات تپه ‌هاي ماسه ‌اي نزديك و از سطوح مخروط افكنه (دشتسر) و اراضي زراعي متروكه واقع در نواحي شرق و جنوب و همچنين بسـتر رودخانه ‌هاي قديمي در بخش جنوب شرقي منطقه است. نتايج تحقيق نشان مي‌دهد بالا بودن نسبت ذرات ماسه ‌هاي كمتر از 250 ميكرون، ضعف پوشش گياهي و جهت بادهاي غالب محلي، محيطي مناسب براي گسترش فرسايش بادي مهيا مي‌سازد، به‌طوري‌كه با كاهش اين نسبت از شدت فرسايش نيز كاسته مي‌شود. اين مورد با بررسي نمونه ‌هاي دانه سنجي، عمليات ميداني و مشاهدة عكس ‌هاي هوايي نيز تأييد مي‌گردد.