مبناگرايي در اخلاق از ديدگاه آيت الله جوادي آملي

Foundationalism in ethics from the perspective of Ayatollah Javadi Amoli; review and explanation

وجود قضاياي بديهي و ارجاع قضاياي نظري به آنها (= نظريه مبناگرايي) از جمله مباحث مهم معرفت‌شناسي عام است. در معرفت‌شناسيِ اخلاق نيز، به‌عنوان معرفت‌شناسيِ مقيد يا مضاف، اين پرسش مطرح است كه آيا علم اخلاق از قضاياي بديهي برخوردار است؟ اگر پاسخ مثبت است وجه بداهت آنها چيست؟ و در ادامه، آيا علم اخلاق مي‌تواند با اين بديهيات، قضاياي نظري خود را اثبات كند و از علوم ديگر بي‌نياز باشد؟ تحليل درست اين‌گونه مسائل معرفت­شناختي تأثير زيادي در دفاع از ارزش‌هاي اخلاقي و پاسخ به شبهات آن به‌ويژه نسبيت و كثرت‌گرايي اخلاقي دارد. آيت‌الله جوادي آملي به‌عنوان نظريه‌پرداز برجسته و كم‌نظير حوزه علوم انساني و اسلامي، در آثار خويش به اين مسائل پاسخ داده است؛ اين نوشتار به روش توصيفي ـ تحليلي و با مراجعه به تمام آثار ايشان، به نتايجي دست يافت: در علم اخلاق بديهياتي وجود دارند كه وجه بداهت‌شان به اوّلي و وجداني بودن آنهاست؛ اين بديهيات هرچند نقش زيادي در اثبات قضاياي نظريِ اخلاق دارند اما موجب نمي‌شوند كه علم اخلاق تماماً از علوم ديگر بي‌نياز باشد. همچنين در برخي عبارات ايشان ابهاماتي وجود دارد كه در ابتدا متناقض­ به­نظر مي ­آيند ليكن نويسنده كوشيده است با استفاده از نظريات ديگر ايشان، توجيه و جمع مناسبي ارائه داده، تناقض ظاهري را رفع نمايد.

The existence of self-evident theorems and the referral of theoretical theories to them (foundationalist theory) are among the important issues of epistemology. What is their improvisation? Can the science of ethics prove its theoretical propositions with little self-evidentness and is unnecessary to other sciences? The correct analysis of such issues has a great impact on defending moral values ​​and responding to its inequalities, especially relativism and moral pluralism. This text, by way of descriptive-analytical approach and by referring to all of his works, has come to the conclusion that there is an axiom in ethical science that is self-evident in its originality and conscience; That the science of morality is completely unnecessary from other sciences. There are some ambiguities that seem inconsistent at the outset.