تبيين راهكارهاي عملي و نظري كسب تواضع و فروتني بر مبناي تحليل محتواي خطبه قاصعه اميرالمؤمنين(ع)

تواضع و فروتني از جمله فضايل اخلاقي است كه از خودِ ملكوتي و الهي انسان نشأت مي‌گيرد و بدان دليل كه در تكامل شخصيت انسان تأثير بسزايي دارد، در آموزه‌هاي ديني بر آن بسيار تأكيد شده است. يكي از مصاديق اين تأكيد را مي‌توان در بلند‌ترين و مهم‌ترين خطبۀ امام علي(ع)مشهور به خطبۀ قاصعه كه پس از جنگ نهروان ايراد شده، جستجو كرد. حضرت علي(ع)در اين خطبه تلاش كرده‌ است ضمن تبيين اهميت اين فضيلت اخلاقي و تأثير آن در مقابله با تكبر به‌منزلۀ مهم‌ترين عامل تسلط شيطان، راهكارهاي عملي و نظري كسب تواضع را بيان و درنهايت، تصوير جامعي از اين فضيلت ارزشمند اخلاقي ارائه كند. در اين پژوهش كوشيده‌ايم با تكيه بر روش «تحليل محتوا» و بهره‌گيري از فن «تحليل مضامين كيفي»، گزاره‌هاي مرتبط با موضوع تواضع و فروتني را در خطبۀ قاصعه تحليل و الگوي جامع مفهومي تواضع را از منظر آن حضرت ترسيم كنيم. معرفي عوامل عملي و نظري ايجاد تواضع (مانند اقامۀ نماز، روزه‌داري، دادن زكات، احسان به والدين و احترام به مربي)، معرفي ويژگي‌هاي متواضع (مانند توجه به مستضعفان و فقرا، محبت به مؤمنان و سجده كردن)، معرفي نتايج برخورداري از تواضع (مانند دوري از وسوسه‌هاي شيطاني، دوري از كبر و تفاخر، كسب رضايت الهي و ايجاد الفت و محبت بين مردم) و معرفي مصاديق برگزيدۀ متواضعان از جمله مباحثي است كه امام علي(ع) در اين خطبه بدان اشاره كرده‌ است.