تاريخ در ماده تاريخ بر اساس نظرية رمز گرداني

ماده تاريخ (chronogram)، تبديل اعداد و ارقامِ تاريخ به حروف و واژه ها و عبارت هاي معنادار است. اين فن، به تدريج و بر اثر تحولات و رشدي كه داشته، به ويژه در دورة صفويّه و قاجار تبديل به شكل هاي پيچيده اي شده است و كم كم مورد توجّه اهل سياست واقع گشته كه از آن مستقيماً در تحولّات تاريخي و اثبات حقانيّت خود و نيز انكار مخالفان سود جسته اند. استفاده از ماده تاريخ و كوشش براي متقارن كردن آن با ظهور صفويّه، جلوس شاه اسماعيل، تشكيل سپاه شاه طهماسب، بعضي از فتوحات هند در دورة شاه عباس، جلوس نادر، ظهور باب و امضاي مشروطيّت، بخشي از اين رويكردهاي تاريخي است كه در اين پژوهش به آن پرداخته شده است. تعدادي از اين مواد نيز به جز بيانِ تاريخِ خاص، به طور غيرمستقيم، مبيّن برخي از مسائل پنهان اجتماعي و تاريخي است كه با نگاهي به نظريّة رمزگرداني (code switching)مي توان از آن در تحليل هاي تاريخي استفاده كرد.