چكامه عربي سُرخاي‌خان لَگزي در سوگ قفقاز

يكي از صحنه‌هاي تاريك تاريخ ايران در دوره‌ي قاجار، شكست از روس‌ها و تن‌دادن به دو عهدنامه‌ي ننگين گلستان و تركمانچاي است كه در پي آن بخش‌هاي گسترده‌اي از خاك ايران‌زمين جدا شد و به مالكيت روس‌ها درآمد. ادبيات به‌مثابه يك هنر از اين حادثه به دور نبوده و از اين داغ متأثر گشته است. سرخاي‌خان لگزي يكي از فرماندهان ايران در جنگ‌هاي با روس بوده است كه حتي پس از عهدنامه‌ي گلستان نيز از پاي ننشسته و پيوسته به دنبال نبرد با روس‌ها بوده تا شايد بتواند اندكي از رسوايي شكست‌هاي پيشين را بزدايد. وي چكامه‌اي به زبان عربي سروده و اوضاع ايران و سرزمين‌هاي از دست رفته‌ي ايران را به تصوير كشيده و همچون شاعران عربي‌سراي اندلس بر شهرهاي از دست رفتة قفقاز سوگواري مي‌كند و از هم‌وطنان و سربازان ايراني مي‌خواهد كه دل در اين صلح نبندند و به دشمن اعتماد نكنند و همچنان به جهاد با كافران بپردازند. اين چكامه، با واژگان و تعابير ساده و روان، به نيكي اندوه و احساس سراينده، در از دست دادن سرزمين‌هاي پارس، را به خواننده منتقل مي‌كند و تصويري كامل، از اوضاع ايران و شهرهاي از دست رفته‌ي آن، ترسيم مي‌كند. نوشته‌ي پيش رو به تصحيح و ترجمه‌ي اين سروده مي‌پردازد.